ارزیابی و اولویت بندی پروژه های بازآفرینی شهری در محلات هدف (مطالعه موردی: محله قنات ناصری و سایر بافت های فرسوده اراک)

بازآفرینی شهری به عنوان رویکردی جامع و چندبعدی، جایگزین روش های صرفا کالبدی در مواجهه با بافت های ناکارآمد شهری شده است. کلانشهر اراک با ۱۱ محله هدف بازآفرینی شهری به وسعت ۷۲۰ هکتار و جمعیتی بالغ بر ۱۲۵ هزار نفر (معادل یک سوم جمعیت شهر)، با چالش های جدی در زمینه نوسازی بافت های فرسوده و ساماندهی سکونتگاه های غیررسمی مواجه است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از مدل تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و تکنیک SWOT، به ارزیابی و اولویت بندی پروژه های بازآفرینی شهری در محلات هدف اراک پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که محله قنات ناصری با مساحت ۳۶ هکتار و جمعیت ۳,۱۶۳ خانوار، به عنوان پایلوت موفق بازآفرینی شهری در استان شناخته می شود و سند توسعه آن به عنوان الگوی ملی انتخاب شده است. با این حال، چالش هایی نظیر کمبود سرانه های خدماتی (۶۰ درصد سرانه های ورزشی، آموزشی و بهداشتی محقق نشده)، نبود اسناد مالکیت برای بسیاری از املاک، تخصیص نیافتن اعتبارات مصوب و عدم هماهنگی بین دستگاهی، روند بازآفرینی را با کندی مواجه ساخته است. نتایج اولویت بندی نشان می دهد که شاخص های «ارتقای کیفیت زندگی» با وزن ۰.۲۸ و «حفظ هویت محلی» با وزن ۰.۲۲، مهم ترین معیارهای بازآفرینی پایدار در اراک محسوب می شوند. در نهایت، مدل پیشنهادی بازآفرینی بر سه محور «اجتماعی-کالبدی-زیست محیطی» استوار است و اجرای طرح هایی نظیر «کلید به کلید»، توسعه سند محله ای و توانمندسازی ساکنان از طریق آموزش های مهارتمحور، به عنوان راهبردهای اولویت دار شناسایی شده اند.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی شهری ، بافت فرسوده ، سکونتگاه غیررسمی ، قنات ناصری ، اراک ، توانمندسازی محله ای