ارزیابی تطبیقی اسناد فرادست توسعه شهری اراک با تاکید بر تحقق پذیری و چالش های اجرایی طرح های جامع و تفصیلی

طرح های جامع و تفصیلی، بنیادی ترین ابزار شکل دهی به شهرها بر اساس نظم و برنامه از پیش تعیین شده محسوب می شوند. با گذشت بیش از چهار دهه از عمر این طرح ها در ایران، همچنان ارزیابی مستمر و نظام مندی از میزان تحقق پذیری اهداف آن ها به عمل نیامده است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از تکنیک تحلیل محتوا و مدل SWOT، به ارزیابی تطبیقی طرح های جامع شهر اراک در سال های ۱۳۷۸ و ۱۳۹۸ پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که طرح جامع سال ۱۳۷۸ در زمینه پیش بینی جمعیتی و سرانه پیشنهادی برخی کاربری ها نظیر آموزشی و مسکونی عملکرد نسبتا مناسبی داشته، هرچند با استانداردهای مطلوب فاصله دارد. در مقابل، طرح جامع سال ۱۳۹۸ در زمینه استانداردسازی سرانه و پیش بینی جمعیتی موفق عمل نکرده است و شواهد نشان می دهد که تنها ۱۵ تا ۲۰ درصد از اهداف این طرح ها محقق شده است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که نبود نگاه یکپارچه به خدمات بوم نظام، ضعف روش های ارزیابی، فقدان نیروی متخصص، کمبود منابع مالی و عدم انطباق حوزه های حاکمیتی با محدوده طرح ها از مهم ترین چالش های فراروی تحقق پذیری اسناد فرادست توسعه شهری اراک است. در نهایت، از بین سناریوهای محتمل، سه سناریوی فاجعه در زمینه های اقتصادی، اجتماعی و جمعیتی شناسایی شد که ضرورت بازنگری بنیادین در رویکرد تهیه و اجرای طرح های شهری را آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

طرح جامع شهری ، طرح تفصیلی ، تحقق پذیری ، اراک ، توسعه پایدار شهری ، سرانه شهری