بررسی بازتاب بینامتنی قرآن کریم در دعای عرفه امام حسین(ع)

دعای عرفه امام حسین (ع) از برجسته ترین متون دعایی و معرفتی شیعه است که پیوندی عمیق با آموزه ها و مفاهیم قرآنی دارد.مسئله پژوهش حاضر، تبیین چگونگی بازتاب و کارکرد بینامتنی آیات قرآن کریم در دعای عرفه امام حسین (ع) و تحلیل کیفیت بازآفرینی مضامین وحیانی در بستر این متن دعایی است.هدف از انجام این مطالعه، شناسایی گونه های مختلف روابط بینامتنی میان قرآن و دعا، و کشف لایه های پنهان اثرپذیری ساختاری و معنایی دعای عرفه از نظام گفتمانی قرآن در انتقال معارف اعتقادی است.این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از نظریه بینامتنیت، به مطالعه تطبیقی «متن حاضر» (دعای عرفه) و «متن غایب» (آیات قرآن کریم) پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که پیوند بینامتنی در این دعا در سه سطح «لفظی» (اقتباس واژگانی)، «ساختاری» (الگوبرداری از شیوه های بیان قرآنی) و «مضمونی» (توسعه دلالت های وحیانی) محقق شده است. در سطح ساختاری، حفظ الگوی افتتاحی «حمد» سبب شده است تا مفاهیمی همچون قضا، عطا و صنع الهی در یک شبکه منسجم گردآوری شوند. همچنین در لایه مضمونی، دعا به بازآفرینی ژرف مفاهیمی چون توحید ربوبی، فرآیند آفرینش انسان و نعمت شناسی پرداخته است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که دعای عرفه صرفا یک اقتباس صوری از قرآن نیست، بلکه با بهره گیری از ظرفیت های بینامتنیت، به سازمان دهی مجدد و تعمیق معارف قرآنی دست زده است. این تعاملات بینامتنی، از یک سو موجب انسجام درونی دعا حول محور توحید شده و از سوی دیگر، با ایجاد تداعی های مفهومی، زمینه ای برای فهم نظام مندتر و شهودی تر آموزه های وحیانی فراهم ساخته است؛ به گونه ای که دعای عرفه را می توان تفسیری وجودی و شهودی بر آیات قرآن کریم قلمداد کرد.