بررسی نقش فرایند حل مسئله در قضاوت آموزشی معلمان درباره توانایی های دانش آموزان

قضاوت آموزشی معلمان درباره توانایی های دانش آموزان یکی از فرایندهای مهم و در عین حال پیچیده در زندگی روزمره کلاس درس است. معلم در موقعیت های گوناگون، بر اساس پاسخ های دانش آموز، شیوه مشارکت او، کیفیت عملکرد، میزان استقلال، نحوه مواجهه با دشواری ها و چگونگی اصلاح خطاها، درباره سطح توانایی و ظرفیت یادگیری وی برداشت هایی شکل می دهد. با این حال، بخش قابل توجهی از این قضاوت ها ممکن است تحت تاثیر نتیجه نهایی فعالیت قرار گیرد و فرایند شناختی منتهی به آن نتیجه کمتر مورد توجه قرار گیرد. در چنین شرایطی، دانش آموزی که به پاسخ صحیح می رسد ممکن است توانمندتر از دانش آموزی تلقی شود که در مسیر حل مسئله دچار خطا شده است؛ حتی اگر دانش آموز دوم از راهبردهای شناختی، فراشناختی و استدلالی پیچیده تری استفاده کرده باشد. مسئله اصلی مقاله حاضر، تبیین جایگاه فرایند حل مسئله به عنوان یکی از منابع مهم شواهد برای قضاوت آموزشی معلمان درباره توانایی های واقعی دانش آموزان است.پژوهش حاضر با رویکرد کتابخانه ای و روش تحلیل و ترکیب منابع علمی انجام شده است. یافته های حاصل از بررسی ادبیات نظری و پژوهشی نشان می دهد که فرایند حل مسئله می تواند اطلاعاتی فراتر از پاسخ نهایی در اختیار معلم قرار دهد؛ اطلاعاتی درباره نحوه فهم مسئله، انتخاب راهبرد، سازمان دهی دانش، کنترل فرایند، نظارت بر پیشرفت، تحمل ابهام، اصلاح خطا و ارزیابی راه حل. از این منظر، حل مسئله صرفا یک فعالیت آموزشی برای رسیدن به پاسخ نیست، بلکه موقعیتی تشخیصی است که در آن بخش هایی از ساختار شناختی و فراشناختی دانش آموز آشکار می شود.تحلیل منابع همچنین نشان می دهد که دقت قضاوت معلم زمانی افزایش می یابد که معلم به شواهد عملکردی متنوع، نزدیک به فرایند یادگیری و متناسب با ماهیت تکلیف دسترسی داشته باشد. در مقابل، اتکا به یک نشانه منفرد، پاسخ نهایی، سرعت عملکرد یا برداشت های اولیه می تواند زمینه شکل گیری قضاوت های ناقص یا سوگیرانه را فراهم کند. بنابراین، استفاده آگاهانه از فرایند حل مسئله در ارزشیابی تکوینی می تواند به معلم کمک کند میان «دانستن»، «توانستن»، «راهبرد به کارگرفته شده» و «ظرفیت رشد» تمایز بگذارد. بر این اساس، مقاله پیشنهاد می کند قضاوت آموزشی درباره توانایی دانش آموز نه بر مبنای یک محصول منفرد، بلکه بر اساس مجموعه ای از شواهد فرایندی و عملکردی شکل گیرد و معلمان برای مشاهده، ثبت و تفسیر مراحل حل مسئله آموزش حرفه ای ببینند.