بررسی نقش شهود حرفه ای معلم در تصمیم گیری های سریع و مدیریت موقعیت های پیش بینی ناپذیر کلاس

کلاس درس محیطی پویا، چندلایه و تا حد زیادی پیش بینی ناپذیر است که در آن معلم به طور مستمر با موقعیت هایی مواجه می شود که امکان تحلیل طولانی مدت و تصمیم گیری کاملا برنامه ریزی شده درباره آنها وجود ندارد. بروز ناگهانی تعارض میان دانش آموزان، تغییر سطح مشارکت کلاس، واکنش غیرمنتظره یک دانش آموز، اختلال در فرایند تدریس، تغییر وضعیت عاطفی دانش آموزان و ضرورت تغییر فوری روش آموزشی، نمونه هایی از شرایطی هستند که معلم را به تصمیم گیری سریع و متناسب با موقعیت وادار می کنند. در چنین شرایطی، یکی از ظرفیت های کمتر آشکار اما مهم در عملکرد حرفه ای معلم، «شهود حرفه ای» است. شهود حرفه ای را می توان توانایی تشخیص سریع الگوها، نشانه ها و معانی موقعیتی بر پایه دانش ضمنی، تجربه حرفه ای و مواجهه پیشین با موقعیت های مشابه دانست؛ بنابراین، شهود حرفه ای الزاما به معنای تصمیم گیری بدون دلیل یا اتکا به احساسات لحظه ای نیست، بلکه می تواند حاصل پردازش سریع اطلاعاتی باشد که بخش قابل توجهی از آنها در سطح آگاهانه قابل توضیح نیستند. پژوهش های انجام شده درباره تصمیم گیری معلمان نشان داده اند که در کنار پردازش عقلانی و داده محور، خبرگی شهودی می تواند یکی از پایه های مهم قضاوت حرفه ای معلمان باشد (وان لومل و همکاران، ۲۰۱۷). (ScienceDirect)هدف مقاله حاضر، بررسی نقش شهود حرفه ای معلم در تصمیم گیری های سریع و مدیریت موقعیت های پیش بینی ناپذیر کلاس است. در این چارچوب، شهود حرفه ای به عنوان بخشی از خبرگی معلم مورد توجه قرار می گیرد؛ خبرگی ای که در طول زمان و از طریق تجربه تدریس، مشاهده مکرر رفتار دانش آموزان، شناخت فضای کلاس، یادگیری از پیامد تصمیم های قبلی و شکل گیری دانش ضمنی ایجاد می شود. مطالعات مربوط به خبرگی شهودی نشان می دهند که افراد متخصص در موقعیت های پیچیده قادرند برخی نشانه های مهم را با سرعت بیشتری تشخیص دهند و بر اساس الگوهای شکل گرفته در تجربه حرفه ای واکنش نشان دهند (هارتایس و بیلت، ۲۰۱۳). (ScienceDirect) از این منظر، معلم باتجربه ممکن است پیش از آنکه بتواند به صورت کلامی تمام دلایل خود را توضیح دهد، متوجه شود که یک دانش آموز در آستانه بروز رفتار مسئله دار قرار دارد، فضای کلاس در حال از دست دادن تمرکز است یا یک روش تدریس در شرایط موجود اثربخشی لازم را ندارد.با وجود این، اتکا به شهود حرفه ای همواره بدون خطر نیست. شهود می تواند تحت تاثیر پیش داوری ها، تجربه های ناقص، انتظارات قبلی و سوگیری تاییدی قرار گیرد. ازاین رو، استفاده مطلوب از شهود حرفه ای مستلزم آن است که معلم بتواند میان «شناخت شهودی مبتنی بر تجربه» و «واکنش هیجانی یا قضاوت عجولانه» تمایز ایجاد کند. پژوهش های مربوط به تصمیم گیری معلمان نیز بر ضرورت ترکیب فرایندهای شهودی و تحلیلی تاکید دارند؛ به گونه ای که شهود می تواند در تشخیص سریع مسئله مفید باشد، اما داده ها و شواهد می توانند در ارزیابی و اصلاح این تشخیص نقش تعدیل کننده داشته باشند (وان لومل و همکاران، ۲۰۱۷). (ScienceDirect)بررسی پژوهش های جدیدتر نیز نشان می دهد که افزایش آگاهی معلمان از نشانه های شهودی می تواند به بهبود کنش های سریع و متناسب آموزشی و افزایش «تدبیر یا ظرافت تربیتی» در کلاس کمک کند. در مطالعات سیپمن و همکاران، توجه آگاهانه به شهود و تمرین های مرتبط با آن با بهبود توانایی معلمان در اتخاذ اقدامات به موقع، مناسب و مطمئن در کلاس همراه بوده است (سیپمن و همکاران، ۲۰۲۱). (DOI) همچنین، پژوهش درباره شایستگی تعاملی شهودی معلمان نشان داده است که توانایی مواجهه خلاقانه با موقعیت های جدید و خروج از الگوهای ثابت رفتاری، به ویژه در شرایط غیرمنتظره، یکی از ابعاد مهم عملکرد حرفه ای معلم است (واله، ۲۰۱۷). (Tandfonline)بر این اساس، می توان نتیجه گرفت که شهود حرفه ای، در صورت شکل گیری بر پایه دانش تخصصی، تجربه معتبر، مشاهده دقیق و بازاندیشی حرفه ای، می تواند ظرفیت مهمی برای تصمیم گیری سریع، مدیریت عدم قطعیت، تنظیم رفتار کلاسی و انتخاب واکنش تربیتی مناسب باشد. بنابراین، توجه به شهود حرفه ای در برنامه های تربیت و توسعه حرفه ای معلمان می تواند در کنار آموزش روش های تحلیلی و داده محور، زمینه را برای شکل گیری معلمانی فراهم کند که در برابر پیچیدگی و پیش بینی ناپذیری کلاس، هم سرعت عمل و هم دقت حرفه ای بیشتری داشته باشند.