بررسی تاثیر یادگیری مبتنی بر مسئله در آموزش زبان و ادبیات فارسی بر توانایی تحلیل زبانی، استدلال ادبی و حل مسائل تفسیری دانش آموزان

آموزش زبان و ادبیات فارسی زمانی می تواند به تحقق اهداف عمیق تربیتی و شناختی خود نزدیک شود که از سطح انتقال مجموعه ای از قواعد، تعاریف و اطلاعات ادبی فراتر رود و دانش آموز را در موقعیت مواجهه با مسئله، ابهام، چندمعنایی و نیاز به استدلال قرار دهد. یادگیری مبتنی بر مسئله یکی از رویکردهای فعال یاددهی یادگیری است که در آن فرایند آموزش از یک مسئله معنادار آغاز می شود و یادگیرنده برای فهم مسئله، شناسایی اطلاعات مورد نیاز، جست وجوی شواهد، ساختن فرضیه، ارزیابی تفسیرها و دفاع از نتیجه خود درگیر فعالیت شناختی می شود. هدف مقاله حاضر بررسی تحلیلی ظرفیت این رویکرد برای ارتقای تحلیل زبانی، استدلال ادبی و حل مسائل تفسیری دانش آموزان در آموزش زبان و ادبیات فارسی است. پژوهش با رویکرد مروری تحلیلی و بر اساس بررسی منابع فارسی و انگلیسی مرتبط با یادگیری مبتنی بر مسئله، آموزش زبان، آموزش ادبیات، تفکر انتقادی و یادگیری فعال انجام شده است. تحلیل منابع نشان می دهد که مسئله محوری می تواند آموزش زبان فارسی را از تمرکز صرف بر شناسایی و بازشناسی عناصر زبانی به سمت تحلیل روابط میان واژه ها، ساختار جمله، بافت، کاربرد و معنای ضمنی سوق دهد. در حوزه ادبیات نیز مسئله تفسیری، دانش آموز را از دریافت یک معنای از پیش تعیین شده به سمت مقایسه قرائت ها، استناد به شواهد متنی، ارزیابی استدلال ها و ساختن تفسیر مستدل هدایت می کند. یافته های تحلیلی همچنین نشان می دهد که اثربخشی این رویکرد به کیفیت طراحی مسئله، میزان ابهام سازنده، نقش تسهیلگر معلم، دسترسی به منابع، تعامل گروهی و شیوه ارزشیابی وابسته است. بنابراین، یادگیری مبتنی بر مسئله را نمی توان صرفا به ارائه چند سوال دشوار در کلاس تقلیل داد؛ بلکه این رویکرد نیازمند بازطراحی رابطه میان متن، پرسش، شواهد، گفت وگو، استدلال و ارزشیابی است. در آموزش زبان و ادبیات فارسی، طراحی مسائل تفسیری و زبانی می تواند زمینه شکل گیری یادگیری عمیق تر، خودراهبر و استدلال محور را فراهم کند.