بررسی تاثیر رویکرد خواننده محور در تدریس متون ادبی بر شکل گیری توانایی تحلیل، استدلال و داوری ادبی دانش آموزان

تدریس متون ادبی در مدرسه، هنگامی می تواند به پرورش خواننده ای فعال و اندیشمند منجر شود که دانش آموز از جایگاه دریافت کننده منفعل اطلاعات ادبی خارج شده و در فرایند ساخت معنا، تفسیر، استدلال و ارزیابی متن مشارکت کند. رویکرد خواننده محور با تاکید بر تعامل میان خواننده، متن و زمینه خوانش، امکان می دهد تجربه شخصی دانش آموز نقطه آغاز خواندن باشد، اما در همان حال او را به بازگشت به متن، یافتن شواهد، مقایسه خوانش ها و بازنگری در برداشت اولیه خود سوق می دهد. پژوهش حاضر با رویکرد کتابخانه ای و روش تحلیل و ترکیب یافته های پژوهش های نظری و تجربی، به بررسی ظرفیت رویکرد خواننده محور برای شکل گیری توانایی تحلیل، استدلال و داوری ادبی دانش آموزان می پردازد. بررسی منابع نشان می دهد که مهم ترین ظرفیت این رویکرد، انتقال کانون فعالیت از «ارائه تفسیر آماده» به «فرایند تولید و دفاع از تفسیر» است. در چنین فرایندی، دانش آموز ابتدا با متن ارتباط شخصی برقرار می کند، سپس پرسش و فرضیه شکل می دهد، نشانه های متنی را شناسایی می کند، میان تجربه شخصی و شواهد متن ارتباط برقرار می سازد و در گفت وگوی جمعی، تفسیر خود را در معرض دیدگاه های رقیب قرار می دهد. این فرایند می تواند زمینه گذار از اظهار نظر ساده به استدلال ادبی مبتنی بر شاهد را فراهم آورد. شواهد پژوهشی همچنین نشان می دهد که گفت وگوی ادبی، نوشتن واکنشی، دفتر خواننده، پرسش های باز، مقایسه تفسیرها و بازخوانی متن از راهبردهای موثر در عملیاتی کردن این رویکرد هستند. با این حال، خواننده محوری به معنای پذیرش بی قیدوشرط هر برداشت شخصی نیست؛ اعتبار یک تفسیر همچنان به ظرفیت آن برای توضیح شواهد متنی، انسجام استدلال و گفت وگو با خوانش های دیگر وابسته است. بنابراین می توان نتیجه گرفت که رویکرد خواننده محور، در صورت همراه شدن با آموزش صریح شواهد، استدلال و معیارهای داوری، ظرفیت قابل توجهی برای تقویت سواد ادبی و تفکر انتقادی دانش آموزان دارد.