ارزیابی جایگاه حق بر امنیت شهری و مشارکت شهروندان در سیاست گذاری پدافند غیرعامل شهرداری تبریز

حق بر امنیت شهری به عنوان یکی از حقوق بنیادین شهروندان و مشارکت شهروندان به عنوان یکی از ارکان حکمرانی مطلوب، در سیاست گذاری پدافند غیرعامل شهری جایگاهی محوری دارند. این پژوهش با هدف ارزیابی جایگاه حق بر امنیت شهری و مشارکت شهروندان در سیاست گذاری پدافند غیرعامل شهرداری تبریز انجام شده است. پرسش اصلی آن است که حق بر امنیت شهری و مشارکت شهروندان در سیاست گذاری پدافند غیرعامل شهرداری تبریز از چه جایگاهی برخوردار است و چه موانع و چالش هایی فراروی تحقق آن وجود دارد. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و اسنادی است. داده ها از طریق بررسی قوانین و مقررات (به ویژه اصل ۲۲ قانون اساسی، ماده ۵۵ قانون شهرداری، قانون مدیریت بحران کشور، و مصوبات شورای عالی پدافند غیرعامل)، اسناد بین المللی (منشور حق بر شهر و اصول حکمرانی مطلوب)، گزارش های رسمی شهرداری تبریز و استانداری آذربایجان شرقی، و پژوهش های علمی مرتبط گردآوری شده است. تحلیل داده ها بر اساس روش تحلیل محتوای کیفی و مقایسه تطبیقی میان مبانی نظری و وضعیت عملی انجام شده است.یافته ها نشان می دهد که حق بر امنیت شهری در نظام حقوقی ایران بر اصل ۲۲ قانون اساسی و مواد متعدد قانون شهرداری استوار است و در ادبیات حقوقی به عنوان «حق بر شهر ایمن» شناخته می شود که ترکیبی از دو حق بشری است: حق بر شهر و حق بر ایمنی. مشارکت شهروندان نیز در چارچوب نظریه حکمرانی مطلوب، به عنوان یکی از شاخص های اساسی حکمرانی خوب شهری محسوب می شود و پدافند غیرعامل مردم محور، مستلزم مشارکت فعال شهروندان در مراحل سیاست گذاری، اجرا و نظارت است.ارزیابی وضعیت شهرداری تبریز نشان می دهد که اقدامات قابل توجهی در حوزه پدافند غیرعامل انجام شده است، از جمله تشکیل کارگروه مشارکت های مردمی، پیش بینی اعتبار ویژه برای احداث اسکان موقت در بودجه ۱۴۰۵، و استفاده از ظرفیت نهادهای مردمی و مذهبی در بحران کرونا. با این حال، چالش های اساسی نظیر نهادینه نشدن مطالبه گری عمومی، ضعف آگاهی شهروندان از حقوق امنیتی خود، مدیریت بخشی و تمرکزگرا، فقدان سازوکارهای نهادی مشارکت، و فاصله میان وضعیت موجود و مطلوب همچنان پابرجاست. نتایج پژوهش نشان می دهد که تحقق حکمرانی مشارکتی در پدافند غیرعامل شهری مستلزم رفع موانع حقوقی و نهادی، تقویت آموزش همگانی، ایجاد سازوکارهای نهادی مشارکت، و تثبیت حق بر امنیت شهری به عنوان یک حق قانونی قابل مطالبه است.