بررسی نقش معلم در مدیریت «لحظه های آموزشی پیش بینی نشده» و تبدیل آن ها به فرصت یادگیری

کلاس درس محیطی پویا، تعاملی و تا حد زیادی غیرقابل پیش بینی است که در آن، فرایند یاددهی یادگیری همواره مطابق با طرح درس از پیش تعیین شده پیش نمی رود. پرسش غیرمنتظره یک دانش آموز، پاسخ متفاوت یا حتی ظاهرا اشتباه، شکل گیری یک سوءبرداشت مفهومی، تجربه شخصی دانش آموز، یک تعارض بین فردی، تغییر ناگهانی فضای عاطفی کلاس یا یک رویداد پیش بینی نشده می تواند مسیر معمول تدریس را برای چند لحظه تغییر دهد. با این حال، چنین موقعیت هایی الزاما اختلال در فرایند آموزش نیستند؛ بلکه در صورت برخورداری معلم از دانش حرفه ای، توجه آموزشی، انعطاف پذیری و توانایی تصمیم گیری در لحظه، می توانند به «فرصت های آموزشی» تبدیل شوند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش معلم در شناسایی، تفسیر، مدیریت و بهره برداری آموزشی از لحظه های پیش بینی نشده، با رویکرد تحلیلی مروری انجام شده است. در این چارچوب، مفاهیم «توجه حرفه ای معلم»، «ارزشیابی تکوینی»، «تدریس پاسخ گو»، «بداهه پردازی آموزشی»، «گفت وگوی کلاسی» و «بازاندیشی حرفه ای» به عنوان مولفه های اصلی مدیریت لحظه های آموزشی مورد بررسی قرار گرفته اند. تحلیل ادبیات نشان می دهد که واکنش اثربخش معلم به موقعیت های غیرمنتظره صرفا به سرعت واکنش وابسته نیست، بلکه مستلزم سه فرایند به هم پیوسته شامل مشاهده و تشخیص موقعیت، تفسیر معنای آموزشی آن و انتخاب پاسخ متناسب است. مطالعات مربوط به توجه معلم نشان داده اند که توانایی تشخیص عناصر معنادار تعاملات کلاسی، بخش مهمی از حرفه ای گری معلم محسوب می شود. (اسپرینگر) همچنین شواهد پژوهشی درباره ارزشیابی تکوینی نشان می دهد که معلم در جریان تعاملات غیررسمی می تواند از پاسخ ها و رفتارهای پیش بینی نشده دانش آموزان برای تشخیص وضعیت یادگیری و اصلاح مسیر تدریس استفاده کند. (DOI) بر اساس یافته های این بررسی، می توان لحظه آموزشی پیش بینی نشده را نه یک وقفه در برنامه تدریس، بلکه نقطه ای بالقوه برای آشکار شدن تفکر دانش آموز و بازطراحی موقت مسیر یادگیری دانست. بنابراین، تربیت معلم آینده باید علاوه بر برنامه ریزی آموزشی، بر پرورش انعطاف پذیری، مشاهده گری، قضاوت حرفه ای، گفت وگوی آموزشی و توانایی بداهه پردازی هدفمند تاکید کند.