بررسی نقش معلم در شکل گیری هنجارهای آموزشی و تربیتی حاکم بر فرهنگ مدرسه

فرهنگ مدرسه یکی از مهم ترین عوامل موثر بر کیفیت فرایند آموزش و تربیت، روابط میان اعضای مدرسه و چگونگی تجربه یادگیری دانش آموزان است. این فرهنگ صرفا از طریق قوانین رسمی و آیین نامه های مدرسه شکل نمی گیرد، بلکه در تعاملات روزمره، الگوهای رفتاری، شیوه های ارتباطی، انتظارات آموزشی، نحوه اعمال اقتدار، چگونگی برخورد با خطا و همچنین ارزش هایی که معلمان در محیط مدرسه بازنمایی می کنند، به تدریج ساخته و بازتولید می شود. در این میان، معلم به عنوان یکی از نزدیک ترین و اثرگذارترین کنشگران تربیتی، نقش مهمی در شکل گیری و تثبیت هنجارهای آموزشی و تربیتی دارد. هدف مقاله حاضر، بررسی نقش معلم در شکل گیری هنجارهای آموزشی و تربیتی حاکم بر فرهنگ مدرسه است. این مقاله با رویکرد توصیفی تحلیلی و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای، ابعاد مختلف نقش معلم در ایجاد هنجارهای یادگیری، مسئولیت پذیری، احترام متقابل، عدالت آموزشی، مشارکت، نظم، همکاری و اخلاق حرفه ای را مورد بررسی قرار می دهد. یافته های تحلیلی نشان می دهد که رفتار معلم، شیوه مدیریت کلاس، نوع بازخورد به دانش آموزان، نحوه توزیع فرصت های مشارکت و چگونگی مواجهه با تفاوت های فردی، به شکل گیری پیام های آشکار و پنهان درباره «آنچه در مدرسه مطلوب و پذیرفتنی است» منجر می شود. معلم همچنین از طریق الگوی رفتاری خود می تواند هنجارهای مثبت را در میان دانش آموزان نهادینه کند یا در صورت استفاده نامتناسب از قدرت، تبعیض، تنبیه و ارتباطات یک سویه، به بازتولید هنجارهای ناسازگار با اهداف تربیتی منجر شود. بر این اساس، تقویت فرهنگ مدرسه نیازمند توجه هم زمان به شایستگی های آموزشی، تربیتی، ارتباطی و اخلاق حرفه ای معلمان است. در نهایت می توان گفت معلم نه تنها مجری فرهنگ رسمی مدرسه، بلکه یکی از سازندگان اصلی فرهنگ واقعی و زیسته مدرسه است و کیفیت عملکرد او می تواند جهت گیری هنجارهای آموزشی و تربیتی را به طور معناداری تحت تاثیر قرار دهد.