بررسی نقش معلم در شکل گیری فرهنگ «کمک خواستن» و کاهش پنهان کاری دانش آموزان هنگام مواجهه با مشکل

توانایی دانش آموز در تشخیص موقعیت های دشوار و درخواست به موقع کمک، یکی از مولفه های مهم فرایند یادگیری، خودتنظیمی و سازگاری تحصیلی به شمار می رود. با این حال، برخی دانش آموزان هنگام مواجهه با مشکلات درسی، ارتباطی، عاطفی یا اجتماعی، به جای بیان مسئله و استفاده از حمایت معلم و دیگران، ترجیح می دهند مشکل خود را پنهان کنند. ترس از قضاوت شدن، نگرانی از برچسب خوردن، احساس شرم، تجربه واکنش های نامناسب در گذشته و تصور کمک خواستن به عنوان نشانه ضعف می تواند از عوامل موثر در شکل گیری این رفتار باشد. در چنین شرایطی، نقش معلم تنها به آموزش محتوای درسی محدود نمی شود، بلکه نحوه واکنش او به اشتباه، پرسش، ناآگاهی و درخواست حمایت می تواند در شکل گیری نگرش دانش آموزان نسبت به کمک خواستن تاثیرگذار باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش معلم در شکل گیری فرهنگ «کمک خواستن» و کاهش پنهان کاری دانش آموزان هنگام مواجهه با مشکل انجام شده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و تحلیل یافته های پژوهش های مرتبط با کمک خواهی تحصیلی، روابط معلم و دانش آموز، خودتنظیمی یادگیری و محیط اجتماعی کلاس است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ایجاد رابطه ای مبتنی بر اعتماد، احترام و پذیرش، عادی سازی اشتباه و ندانستن، پاسخ گویی غیرتحقیرآمیز به پرسش ها، فراهم کردن فرصت های متنوع برای بیان مشکل، حفظ محرمانگی مسائل شخصی، کاهش فضای مقایسه ای و رقابتی و ارائه کمک به شیوه ای تدریجی و هدایتگر، از مهم ترین اقدامات معلم برای تقویت فرهنگ کمک خواهی است. همچنین یافته ها نشان می دهد زمانی که دانش آموز احساس کند بیان مشکل موجب کاهش ارزش اجتماعی یا تحصیلی او نمی شود، احتمال آشکار کردن نیاز و استفاده از منابع حمایتی افزایش می یابد. بر این اساس، فرهنگ کمک خواستن نه از طریق توصیه مستقیم، بلکه از طریق مجموعه ای از تعاملات روزمره، پیام های ارتباطی و رفتارهای حمایتی معلم در کلاس شکل می گیرد. نتیجه گیری پژوهش نشان می دهد که معلم می تواند با تبدیل کمک خواستن از یک رفتار نشانه ضعف به یک راهبرد طبیعی یادگیری، زمینه شناسایی زودهنگام مشکلات، افزایش مشارکت تحصیلی، تقویت خودتنظیمی و کاهش پنهان کاری دانش آموزان را فراهم سازد. بنابراین، توجه به کیفیت رابطه معلم و دانش آموز و ایجاد محیطی امن برای بیان ناآگاهی و مشکل باید به عنوان یکی از مولفه های مهم فرهنگ یادگیری در مدارس مورد توجه قرار گیرد.