شایستگی های پداگوژیکی معلمان در به کارگیری فناوری های غوطه ورکننده و واقعیت مجازی

گسترش فناوری های غوطه ورکننده، به ویژه واقعیت مجازی، واقعیت افزوده و واقعیت ترکیبی، چشم اندازهای تازه ای را در زمینه طراحی و اجرای فرایندهای یاددهی یادگیری ایجاد کرده است. برخلاف فناوری های آموزشی سنتی که عمدتا نقش انتقال دهنده محتوا را ایفا می کنند، فناوری های غوطه ورکننده می توانند یادگیرنده را در محیطی تعاملی، چندحسی و شبیه سازی شده قرار دهند و امکان تجربه موقعیت هایی را فراهم کنند که تحقق آنها در محیط واقعی کلاس دشوار، پرهزینه یا حتی غیرممکن است. با این حال، اثربخشی این فناوری ها صرفا به کیفیت سخت افزار و نرم افزار وابسته نیست، بلکه به میزان برخورداری معلمان از شایستگی های پداگوژیکی برای طراحی، اجرا، هدایت و ارزشیابی یادگیری غوطه ورکننده نیز بستگی دارد. پژوهش های نظام مند نشان داده اند که واقعیت مجازی می تواند در بسیاری از موقعیت های آموزشی موجب افزایش مشارکت، درگیری شناختی، یادگیری تجربی و کسب مهارت شود؛ بااین حال، استفاده بدون طراحی آموزشی مناسب الزاما به بهبود یادگیری منجر نمی شود (Hamilton et al., ۲۰۲۱; Radianti et al., ۲۰۲۰). در این میان، شایستگی پداگوژیکی معلم شامل توانایی انتخاب فناوری متناسب با اهداف یادگیری، طراحی فعالیت های معنادار، ایجاد داربست آموزشی، مدیریت تعاملات، توجه به تفاوت های فردی، ارزشیابی یادگیری و رعایت ملاحظات اخلاقی و دسترس پذیری است. یافته های مطالعات جدید نیز نشان می دهد که فناوری واقعیت مجازی در آموزش معلمان می تواند از تمرین موقعیت های حرفه ای، بازتاب تجربیات و توسعه دانش فناورانه پداگوژیکی حمایت کند؛ بااین حال، شکاف میان قابلیت های فناوری و طراحی پداگوژیکی همچنان یکی از چالش های اساسی است (Han et al., ۲۰۲۵). ازاین رو، هدف مقاله حاضر تبیین ابعاد شایستگی های پداگوژیکی معلمان در به کارگیری فناوری های غوطه ورکننده و واقعیت مجازی و بررسی الزامات حرفه ای، آموزشی و اخلاقی مرتبط با آن است. بر اساس ادبیات پژوهش، می توان این شایستگی ها را در ابعاد دانش فناورانه، دانش پداگوژیکی، دانش محتوایی، طراحی تجربه یادگیری غوطه ور، مدیریت تعامل و حضور، ارزشیابی، سواد دیجیتال و اخلاق حرفه ای دسته بندی کرد. در نهایت، توسعه حرفه ای مستمر معلمان، طراحی برنامه های تربیت معلم مبتنی بر TPACK و DigCompEdu و فراهم سازی زیرساخت های مناسب می تواند زمینه بهره گیری موثرتر از واقعیت مجازی و فناوری های غوطه ورکننده را در مدارس فراهم سازد.