بررسی نقش فرهنگ و هویت ایرانی در طراحی لباس معاصر با تاکید بر بازآفرینی عناصر پوشش سنتی

پوشاک صرفا وسیله ای برای پوشاندن بدن و پاسخ گویی به نیازهای زیستی انسان نیست، بلکه یکی از مهم ترین نمودهای فرهنگ، هویت فردی و اجتماعی و حافظه تاریخی جوامع به شمار می رود. در جامعه ایرانی نیز لباس در طول تاریخ، تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل فرهنگی، اجتماعی، اقلیمی، مذهبی، قومی و تاریخی شکل گرفته و به عنوان رسانه ای برای انتقال ارزش ها و نشانه های هویتی عمل کرده است. با گسترش ارتباطات جهانی و تغییر الگوهای مصرف، طراحی لباس معاصر در ایران با چالشی دوگانه مواجه است؛ از یک سو ضرورت همگامی با تحولات زیبایی شناختی، فناوری، سبک زندگی و نیازهای مخاطب معاصر و از سوی دیگر ضرورت حفظ پیوند با فرهنگ و هویت ایرانی. در این میان، بازآفرینی عناصر پوشش سنتی می تواند زمینه ای برای ایجاد ارتباط میان میراث فرهنگی و طراحی معاصر فراهم سازد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش فرهنگ و هویت ایرانی در طراحی لباس معاصر و تبیین ظرفیت عناصر پوشش سنتی برای بازآفرینی در طراحی های جدید انجام شده است. رویکرد پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی و کتابخانه ای است. یافته های حاصل از بررسی مطالعات نشان می دهد که عناصر موجود در پوشاک سنتی ایران، از جمله فرم و ساختار لباس، رنگ، نقوش، تزئینات، شیوه های دوخت، پارچه و نمادهای قومی، علاوه بر ارزش زیبایی شناختی، حامل معنا و اطلاعات فرهنگی هستند. پژوهش های انجام شده درباره پوشاک اقوام ایرانی نیز نشان می دهد که لباس می تواند در بازنمایی هویت قومی و ایجاد احساس تعلق فرهنگی نقش موثری داشته باشد (مونسی سرخه، ۱۳۹۶؛ دادخواه و ذوالفقاری، ۱۴۰۲). همچنین مطالعات جدید درباره لباس قشقایی نشان داده اند که پوشش سنتی همچنان در فرایند شکل گیری و مذاکره هویت و احساس تعلق به مکان و جامعه نقش دارد (فلسفی و ردی-بست، ۲۰۲۴). بنابراین، بازآفرینی عناصر سنتی در لباس معاصر نباید به تقلید مستقیم از پوشش های تاریخی محدود شود، بلکه لازم است با شناخت معنای فرهنگی عناصر و تبدیل خلاقانه آنها به زبان بصری و کاربردی معاصر همراه باشد. بر این اساس، طراحی لباس معاصر می تواند با بهره گیری آگاهانه از میراث پوشاک ایرانی، ضمن پاسخ گویی به نیازهای انسان امروز، به حفظ هویت فرهنگی، تقویت نوآوری در طراحی و ایجاد تمایز در عرصه مد کمک کند. (Sage Journals)