طراحی الگوی تبیینی گسست از یادگیری در دانش آموزان بر اساس عوامل تربیتی، ارتباطی و ساختاری مدرسه: یک مطالعه کیفی

گسست از یادگیری یکی از مسائل مهم تجربه مدرسه ای نوجوانان است که صرفا در غیبت، افت نمره یا ترک تحصیل خلاصه نمی شود، بلکه می تواند به صورت حضور جسمانی همراه با کناره گیری ذهنی، کاهش مشارکت، بی علاقگی به محتوای درسی، فاصله عاطفی از مدرسه و احساس بی اثر بودن در فرایند یادگیری ظاهر شود. ادبیات پژوهشی، درگیری تحصیلی را سازه ای چندبعدی شامل ابعاد رفتاری، عاطفی و شناختی می داند و نشان می دهد کاهش این ابعاد می تواند زمینه شکل گیری فرایندهای گسست و بیگانگی از یادگیری را فراهم کندپژوهش حاضر با هدف طراحی الگویی تبیینی برای فهم گسست از یادگیری در میان دانش آموزان دختر ۱۵ تا ۱۸ ساله مدارس دوره متوسطه دوم تحت پوشش اداره آموزش وپرورش شهرستان لاهیجان و با تمرکز بر سه دسته عامل تربیتی، ارتباطی و ساختاری طراحی شده است. روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر نظریه داده بنیاد با منطق مقایسه مستمر است. در الگوی اجرایی پژوهش، ۲۴ دانش آموز دختر با استفاده از نمونه گیری هدفمند و بیشینه تنوع از مدارس متوسطه دوم انتخاب و از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق بررسی شدند. تحلیل داده ها از طریق کدگذاری اولیه، مقوله بندی و بررسی روابط میان مقوله ها انجام شد. الگوی تحلیلی حاصل، گسست از یادگیری را فرایندی تدریجی نشان می دهد که در اثر برهم کنش «آموزش کم معنا و ارزیابی فشارزا»، «کاهش کیفیت رابطه معلم و دانش آموز»، «تجربه ناعدالتی و شنیده نشدن»، «ساختار مدرسه ای کنترل محور و کم انعطاف» و «ناهمخوانی تجربه مدرسه با علایق و نیازهای نوجوان» شکل می گیرد. سازوکار مرکزی این فرایند با عنوان «فرسایش پیوند معنا، تعلق و عاملیت در یادگیری» صورت بندی شد. این فرسایش ابتدا به کناره گیری عاطفی و ذهنی، سپس به حداقل گرایی در انجام تکالیف و کاهش مشارکت و در مراحل شدیدتر به اجتناب از مدرسه و تضعیف چشم انداز تحصیلی منجر می شود. یافته های پژوهش های بین المللی درباره نقش حمایت معلم، تعلق مدرسه ای، کیفیت جو مدرسه و عدالت ادراک شده نیز این منطق تبیینی را پشتیبانی می کنند. بر اساس الگوی ارائه شده، کاهش گسست از یادگیری مستلزم مداخله هم زمان در سطح کلاس، روابط انسانی و ساختار مدرسه است و نمی توان مسئولیت آن را صرفا متوجه ویژگی های فردی دانش آموز دانست.