بررسی عوامل موثر بر کیفیت تصمیم گیری لحظه ای معلمان در موقعیت های پیچیده کلاسی

کلاس درس محیطی پویا، چندبعدی و پیش بینی ناپذیر است که در آن معلم به صورت مستمر با موقعیت هایی مواجه می شود که نیازمند تشخیص سریع، تحلیل هم زمان اطلاعات و انتخاب واکنشی متناسب با شرایط هستند. در چنین موقعیت هایی، تصمیم گیری معلم صرفا به استفاده از دانش نظری یا پیروی از دستورالعمل های از پیش تعیین شده محدود نمی شود، بلکه به توانایی او در مشاهده و تفسیر رویدادهای کلاسی، تشخیص اولویت ها، ارزیابی پیامدهای احتمالی و تبدیل دانش حرفه ای به اقدام فوری وابسته است. پژوهش های مربوط به خبرگی معلمان نشان داده اند که معلمان خبره در مقایسه با معلمان کم تجربه، اطلاعات کلاسی را به شیوه ای سازمان یافته تر ادراک و تفسیر می کنند و در تشخیص عناصر مهم موقعیت و انتخاب واکنش مناسب عملکرد متفاوتی دارند (برلینر، ۱۹۸۸؛ کارتر و همکاران، ۱۹۸۸). از سوی دیگر، پیچیدگی ذاتی کلاس درس، شامل هم زمانی رویدادها، فوریت، غیرقابل پیش بینی بودن، چندبعدی بودن و ماهیت عمومی تعاملات، تصمیم گیری لحظه ای معلم را به فرایندی شناختی و حرفه ای تبدیل می کند که در کسری از زمان باید انجام شود (کونین، ۱۹۷۰؛ دویل، ۲۰۰۶).هدف مقاله حاضر بررسی عوامل موثر بر کیفیت تصمیم گیری لحظه ای معلمان در موقعیت های پیچیده کلاسی و تبیین مولفه هایی است که می توانند تصمیم های حرفه ای، سریع و اثربخش معلمان را شکل دهند. بر اساس ادبیات نظری و پژوهشی، عواملی همچون دانش و تجربه حرفه ای، مهارت مشاهده و توجه حرفه ای، توانایی تفسیر موقعیت، خودکارآمدی معلم، تنظیم هیجانی، مهارت مدیریت کلاس، دانش آموزشناسی، اهداف و ارزش های حرفه ای، انعطاف پذیری شناختی، کیفیت ارتباطات بین فردی و فرصت های بازاندیشی حرفه ای از مهم ترین عوامل مرتبط با کیفیت تصمیم گیری معلمان محسوب می شوند. پژوهش های جدیدتر نیز نشان داده اند که مهارت های موقعیت محور معلم را می توان در سه فرایند مرتبط با ادراک، تفسیر و تصمیم گیری بررسی کرد و معلمان خبره در مقایسه با معلمان تازه کار، موقعیت های کلاسی را عمیق تر تفسیر کرده و گزینه های بیشتری برای اقدام در نظر می گیرند (اشتانکه و بلومکه، ۲۰۲۱). همچنین شونفلد (۲۰۱۱) نشان می دهد که تصمیم گیری لحظه ای معلمان تحت تاثیر تعامل دانش، اهداف، منابع شناختی و اجتماعی و جهت گیری های حرفه ای آنان قرار دارد. بنابراین، کیفیت تصمیم گیری لحظه ای را نمی توان تنها پیامد سابقه تدریس دانست؛ بلکه این کیفیت حاصل تعامل پیچیده میان ویژگی های فردی معلم، دانش حرفه ای، ویژگی های موقعیت و زمینه سازمانی مدرسه است.بر این اساس، توجه به تصمیم گیری لحظه ای معلمان می تواند چشم انداز تازه ای برای ارتقای کیفیت تدریس، مدیریت کلاس و توسعه حرفه ای معلمان فراهم آورد. تقویت توانایی مشاهده حرفه ای، تحلیل موقعیت، تنظیم هیجان، بازاندیشی پس از عمل و استفاده از تجارب همکاران می تواند به معلمان کمک کند تا در شرایط پیچیده، به جای واکنش های شتاب زده یا کلیشه ای، تصمیم هایی متناسب با نیازهای آموزشی، رفتاری و عاطفی دانش آموزان اتخاذ کنند. از این منظر، تصمیم گیری لحظه ای نه یک مهارت فرعی، بلکه یکی از مولفه های اساسی شایستگی حرفه ای معلم و کیفیت مدیریت فرایند یاددهی یادگیری محسوب می شود. شواهد پژوهشی نیز تاکید می کنند که تصمیم های معلم در لحظه، با دانش، اهداف و باورهای او پیوند داشته و توسعه حرفه ای باید به گونه ای طراحی شود که این ظرفیت تصمیم گیری موقعیت محور را تقویت کند. (اسپرینگر)