بررسی وظایف مربیان بهداشت و معلمان در سازگاری تحصیلی و مدیریت دانش آموزان مبتلا به بیماری های مزمن (مانند دیابت نوع یک و آسم) در نظام مراقبت بهداشتی مدارس

بیماری های مزمن در دوران کودکی و نوجوانی، علاوه بر پیامدهای جسمانی، می توانند فرایند یادگیری، حضور منظم در مدرسه، مشارکت کلاسی، روابط اجتماعی و سازگاری تحصیلی دانش آموزان را تحت تاثیر قرار دهند. در این میان، بیماری هایی مانند دیابت نوع یک و آسم به دلیل نیاز به مراقبت مستمر، پایش علائم، مصرف منظم دارو، رعایت محدودیت ها و آمادگی برای مواجهه با شرایط حاد، اهمیت ویژه ای در محیط مدرسه دارند. مدرسه بخش قابل توجهی از زندگی روزانه دانش آموز را تشکیل می دهد و ازاین رو مدیریت بیماری مزمن صرفا یک مسئله پزشکی نیست، بلکه موضوعی آموزشی، روان شناختی، اجتماعی و مدیریتی نیز محسوب می شود. هدف این مقاله بررسی وظایف و نقش های مربیان بهداشت و معلمان در حمایت از دانش آموزان مبتلا به بیماری های مزمن و تبیین جایگاه آنان در ایجاد سازگاری تحصیلی و مدیریت ایمن بیماری در نظام مراقبت بهداشتی مدارس است. در این رویکرد، مربی بهداشت مدرسه به عنوان یکی از حلقه های اصلی ارتباط میان خانواده، مدرسه و نظام سلامت، وظایفی همچون پایش وضعیت سلامت، آموزش خودمراقبتی متناسب با سن دانش آموز، هماهنگی با والدین و کارکنان درمانی، برنامه ریزی برای شرایط اضطراری و تسهیل دسترسی دانش آموز به مراقبت های مورد نیاز را بر عهده دارد. معلم نیز اگرچه جایگزین متخصص سلامت نیست، از طریق شناخت نیازهای دانش آموز، ایجاد محیط حمایتی، انعطاف در فعالیت های آموزشی، کاهش انگ و برچسب زنی و توجه به غیبت های ناشی از بیماری، نقش مهمی در تداوم فرایند یادگیری ایفا می کند. یافته های مطالعات علمی نشان می دهد که حمایت مدرسه ای مناسب می تواند از آثار منفی بیماری مزمن بر عملکرد تحصیلی و مشارکت اجتماعی بکاهد و زمینه استقلال تدریجی دانش آموز را در مدیریت بیماری فراهم سازد (سازمان جهانی بهداشت، ۲۰۲۱؛ انجمن دیابت آمریکا، ۲۰۲۴). بنابراین، رویکرد موثر در مراقبت از دانش آموزان مبتلا به بیماری های مزمن باید از الگوی صرفا پزشکی فاصله گرفته و به سمت مراقبت مدرسه محور، مشارکت خانواده، آموزش خودمدیریتی، حمایت روانی اجتماعی و همکاری بین رشته ای حرکت کند. بر این اساس، تعیین دقیق وظایف مربیان بهداشت و معلمان و ایجاد سازوکار هماهنگ میان مدرسه، خانواده و نظام سلامت می تواند به ارتقای کیفیت زندگی، امنیت، حضور موثر و سازگاری تحصیلی این گروه از دانش آموزان کمک کند.