آسیب شناسی و چالش های آموزش در مناطق کم برخوردار

آموزش به عنوان یکی از مهم ترین ابزارهای توسعه انسانی و اجتماعی، زمانی می تواند نقش واقعی خود را در کاهش نابرابری ها ایفا کند که فرصت های یادگیری با کیفیت برای همه کودکان و نوجوانان، صرف نظر از محل زندگی و وضعیت اقتصادی و اجتماعی آنان، فراهم باشد. بااین حال، دانش آموزان ساکن مناطق کم برخوردار، روستایی، محروم و دورافتاده در بسیاری از نظام های آموزشی با مجموعه ای از محدودیت های اقتصادی، اجتماعی، جغرافیایی، زیرساختی و آموزشی مواجه اند که دسترسی آنان به آموزش باکیفیت را دشوار می کند. هدف پژوهش حاضر، آسیب شناسی و بررسی چالش های آموزش در مناطق کم برخوردار و تبیین عوامل موثر بر تداوم نابرابری آموزشی در این مناطق است. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از مطالعات اسنادی و یافته های پژوهش های علمی انجام شده است. بررسی شواهد نشان می دهد که کمبود امکانات آموزشی، فرسودگی فضاهای فیزیکی، ضعف دسترسی به فناوری های آموزشی و اینترنت، کمبود یا توزیع نامتوازن معلمان متخصص، مشکلات معیشتی خانواده ها، فاصله جغرافیایی مدارس، چندپایه بودن برخی کلاس ها، کاهش فرصت های یادگیری خارج از مدرسه و ضعف مشارکت خانواده و جامعه محلی از مهم ترین چالش های آموزش در مناطق کم برخوردار محسوب می شوند. شواهد بین المللی نیز نشان می دهد که دانش آموزان مناطق روستایی و دورافتاده و خانواده های کم درآمد بیشتر در معرض محرومیت آموزشی و ترک تحصیل قرار دارند و در زمان گسترش آموزش مجازی نیز شکاف دیجیتال این نابرابری را تشدید کرده است. (یونیسف) از سوی دیگر، کمبود نیروی انسانی متخصص و دشواری جذب و نگهداشت معلمان توانمند در مناطق محروم می تواند کیفیت فرایند یاددهی یادگیری را کاهش دهد؛ زیرا توزیع نامتوازن معلمان و حضور بیشتر معلمان کم تجربه در برخی مدارس محروم، یکی از عوامل بازتولید نابرابری آموزشی است. (۲۰۲۱/۲ GEM Report) نتایج نشان می دهد که حل مشکلات آموزش در مناطق کم برخوردار صرفا با افزایش تعداد مدارس یا دانش آموزان تحت پوشش محقق نمی شود، بلکه نیازمند سیاست گذاری عدالت محور، تامین زیرساخت های آموزشی و دیجیتال، حمایت هدفمند از معلمان، توانمندسازی خانواده ها، تقویت مدیریت مدرسه و مشارکت فعال جوامع محلی است. در نهایت، توجه هم زمان به عدالت آموزشی، کیفیت آموزش، دسترسی برابر و توانمندسازی سرمایه انسانی می تواند زمینه کاهش شکاف آموزشی میان مناطق برخوردار و کم برخوردار را فراهم سازد.