بررسی نقش آموزگار مدارس ابتدایی در شکل گیری فرهنگ مسئولیت پذیری و مشارکت اجتماعی دانش آموزان

دوران ابتدایی یکی از مهم ترین مراحل شکل گیری نگرش ها، ارزش ها و الگوهای رفتاری دانش آموزان است و آنچه کودک در این دوره درباره مسئولیت پذیری، همکاری، احترام به دیگران و مشارکت در امور جمعی می آموزد، می تواند در شکل گیری رفتارهای اجتماعی آینده او اثرگذار باشد. در این میان، آموزگار ابتدایی تنها انتقال دهنده مفاهیم درسی نیست، بلکه از طریق رفتار حرفه ای، شیوه تعامل با دانش آموزان، مدیریت کلاس، ایجاد فرصت های مشارکتی و الگوسازی رفتاری، در شکل گیری فرهنگ اجتماعی دانش آموزان نقش مهمی ایفا می کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش آموزگار مدارس ابتدایی در شکل گیری فرهنگ مسئولیت پذیری و مشارکت اجتماعی دانش آموزان انجام شده است. در این مقاله تلاش می شود نقش آموزگار در تقویت ابعادی همچون مسئولیت پذیری فردی و جمعی، همکاری، همدلی، رعایت حقوق دیگران، تصمیم گیری مشارکتی، احساس تعلق به مدرسه و آمادگی برای مشارکت در فعالیت های اجتماعی مورد بررسی قرار گیرد.بررسی مبانی نظری و مطالعات انجام شده نشان می دهد که مسئولیت پذیری و مشارکت اجتماعی صرفا از طریق آموزش مستقیم مفاهیم اخلاقی و شهروندی شکل نمی گیرند، بلکه دانش آموزان در جریان تجربه های روزمره مدرسه، تعامل با آموزگار و همسالان، مشارکت در فعالیت های گروهی و مشاهده رفتار بزرگسالان، این مفاهیم را به صورت عملی یاد می گیرند. آموزگاری که فضای کلاس را بر پایه اعتماد، گفت وگو، احترام متقابل و مشارکت دانش آموزان سازمان دهی می کند، فرصت بیشتری برای رشد احساس مسئولیت و توانایی مشارکت اجتماعی در اختیار آنان قرار می دهد. همچنین استفاده از فعالیت های گروهی، یادگیری مشارکتی، مسئولیت سپاری متناسب با سن، پروژه های اجتماعی و فعالیت های خدمت رسانی می تواند فاصله میان آموزش نظری و تجربه واقعی مسئولیت اجتماعی را کاهش دهد.یافته های مطالعات مرتبط نشان می دهد فعالیت های یادگیری مدنی و فرصت های مشارکت واقعی در کلاس می توانند با افزایش مسئولیت اجتماعی و ارزش های مدنی دانش آموزان ارتباط داشته باشند؛ در مقابل، گفت وگوی صرف درباره مسائل اجتماعی، بدون فراهم کردن فرصت برای تجربه و عمل، لزوما به افزایش مشارکت اجتماعی منجر نمی شود. بنابراین، نقش آموزگار در این زمینه بیش از انتقال محتوا، به طراحی موقعیت های یادگیری معنادار و فراهم کردن زمینه برای تجربه مسئولیت و مشارکت مربوط است. بر این اساس، می توان گفت آموزگار ابتدایی از طریق الگوسازی، ایجاد فضای دموکراتیک در کلاس، تقویت همکاری، واگذاری مسئولیت، آموزش مهارت های اجتماعی و هدایت فعالیت های جمعی، یکی از عوامل مهم در شکل گیری فرهنگ مسئولیت پذیری و مشارکت اجتماعی دانش آموزان به شمار می رود. توجه نظام آموزشی به این نقش می تواند به پرورش دانش آموزانی مسئول، مشارکت جو، همدل و برخوردار از آمادگی بیشتر برای ایفای نقش سازنده در جامعه منجر شود.