بررسی اثرگذاری انتظارات معلم بر برداشت دانش آموزان از توانایی های تحصیلی خود

انتظارات معلم یکی از عوامل مهم و کمتر آشکار در شکل گیری تجربه تحصیلی دانش آموزان است؛ زیرا دانش آموزان تنها از طریق نمرات، آزمون ها و بازخوردهای رسمی درباره توانایی های خود قضاوت نمی کنند، بلکه برداشت آنان از قابلیت های تحصیلی تا حد زیادی تحت تاثیر پیام ها، رفتارها و نگرش های افراد مهم محیط مدرسه قرار می گیرد. در این میان، معلم به دلیل تعامل مستمر با دانش آموز و نقش مستقیم در فرایند آموزش، می تواند سهم قابل توجهی در شکل گیری یا تغییر خودپنداره تحصیلی آنان داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرگذاری انتظارات معلم بر برداشت دانش آموزان از توانایی های تحصیلی خود انجام شده است. در این مقاله تلاش می شود رابطه میان انتظارات مثبت یا منفی معلم، ادراک دانش آموز از توانایی های تحصیلی، انگیزش یادگیری، مشارکت آموزشی و در نهایت عملکرد تحصیلی مورد بررسی قرار گیرد. مبنای نظری پژوهش بر این دیدگاه استوار است که انتظارات معلم در صورت انتقال مداوم و قابل ادراک به دانش آموز می تواند به شکل گیری نوعی پیشگویی خودتحقق بخش منجر شود؛ به این معنا که دانش آموز به تدریج تصویری از توانایی های خود را بر اساس بازخورد و رفتار معلم شکل می دهد و این تصویر می تواند بر میزان تلاش، اعتماد به توانایی های تحصیلی و عملکرد او اثر بگذارد. از سوی دیگر، پایین بودن انتظارات معلم ممکن است در برخی دانش آموزان به کاهش اعتماد به توانایی های خود، اجتناب از مشارکت، کاهش انگیزش و پذیرش تدریجی یک خودپنداره تحصیلی منفی منجر شود. در مقابل، انتظارات واقع بینانه و مثبت می تواند زمینه ساز احساس شایستگی، مشارکت فعال تر و تلاش مستمر شود. بنابراین، توجه به انتظارات معلم نه صرفا به عنوان یک نگرش فردی، بلکه به عنوان عاملی موثر در محیط روان شناختی کلاس درس اهمیت دارد. یافته های پژوهش های علمی نیز از ارتباط میان انتظارات معلم، خودپنداره تحصیلی و پیشرفت دانش آموزان حمایت کرده اند. بر این اساس، اصلاح نگرش های قالبی، ارائه بازخورد سازنده، ایجاد فرصت برابر برای مشارکت و حفظ انتظارات تحصیلی بالا و در عین حال واقع بینانه می تواند در تقویت برداشت مثبت دانش آموزان از توانایی های خود نقش داشته باشد. توجه به این موضوع می تواند برای معلمان، مدیران مدارس، مشاوران و برنامه ریزان آموزشی در طراحی محیط های یادگیری عادلانه و انگیزاننده سودمند باشد.