رویکرد تدبرمحور در آموزش قرآن مدارس: گذر از روخوانی صوری به پرورش تفکر نقادانه و حل مسئله در دانش آموزان

آموزش قرآن در مدرسه، هنگامی می تواند به تحقق اهداف تربیتی خود نزدیک شود که از انتقال صرف مهارت های خواندن آیات فراتر رفته و زمینه فهم، تدبر، اندیشه ورزی و کاربرد آموزه های قرآنی در زندگی دانش آموزان را فراهم سازد. در بسیاری از موقعیت های آموزشی، روخوانی صحیح و روان قرآن به عنوان یکی از اهداف اصلی آموزش مورد توجه قرار می گیرد، اما محدودشدن فرایند یادگیری به قرائت صوری ممکن است فرصت های مهمی را برای شکل گیری تفکر، پرسشگری و تحلیل مفاهیم از دانش آموزان سلب کند. پژوهش حاضر با هدف تبیین رویکرد تدبرمحور در آموزش قرآن مدارس و بررسی ظرفیت آن برای گذار از روخوانی صوری به پرورش تفکر نقادانه و مهارت حل مسئله در دانش آموزان انجام شده است. رویکرد تدبرمحور، آموزش قرآن را فرایندی فعال و معناگرا می داند که در آن دانش آموز صرفا دریافت کننده اطلاعات نیست، بلکه با طرح پرسش، کشف ارتباط میان مفاهیم، تحلیل موقعیت های اخلاقی و اجتماعی و کاربرد آموزه های قرآنی در مسائل واقعی زندگی، در فرایند یادگیری مشارکت می کند. در این چارچوب، معلم نقش تسهیلگر و هدایت کننده فرایند فهم را بر عهده دارد و به جای تاکید افراطی بر پاسخ های از پیش تعیین شده، فرصت گفت وگو، استدلال و تفسیر متناسب با سطح شناختی دانش آموزان را فراهم می سازد. بر اساس مبانی نظری یادگیری فعال، سازنده گرایی و تربیت مبتنی بر تفکر، می توان انتظار داشت آموزش تدبرمحور موجب افزایش مشارکت شناختی، تقویت پرسشگری، توسعه توانایی استدلال، افزایش قدرت تشخیص و تحلیل موقعیت ها و بهبود مهارت حل مسئله شود. از این منظر، قرآن می تواند از یک محتوای صرفا آموزشی به منبعی برای تربیت عقلانی، اخلاقی و اجتماعی دانش آموزان تبدیل شود. تحقق چنین رویکردی مستلزم بازنگری در شیوه های تدریس، طراحی فعالیت های یادگیری، نحوه ارزشیابی و توانمندسازی معلمان است. نتیجه کلی این بررسی نشان می دهد که پیوند میان تدبر قرآنی و مهارت های تفکر، ظرفیت قابل توجهی برای ارتقای کیفیت آموزش قرآن و تبدیل کلاس قرآن به محیطی پویا، پرسشگر و مسئله محور دارد.