بازاندیشی مفهوم سواد در عصر هوش مصنوعی مولد: چارچوبی نظری برای بازتعریف سواد خواندن و نوشتن در دوره ابتدایی

ظهور هوش مصنوعی مولد و گسترش ابزارهای مبتنی بر مدل های زبانی بزرگ، مفاهیم، فرایندها و شایستگی های مرتبط با سواد خواندن و نوشتن را با دگرگونی های بنیادین مواجه ساخته است. در چنین شرایطی، تعریف سنتی سواد که عمدتا بر توانایی خواندن، نوشتن و درک متن استوار است، برای پاسخ گویی به نیازهای یادگیری و زندگی کودکان در عصر هوش مصنوعی کافی به نظر نمی رسد. پژوهش حاضر با هدف بازاندیشی مفهوم سواد در عصر هوش مصنوعی مولد و ارائه چارچوبی نظری برای بازتعریف سواد خواندن و نوشتن در دوره ابتدایی انجام شد. این پژوهش از نظر رویکرد کیفی و از حیث هدف بنیادی نظری است و با بهره گیری از مرور یکپارچه ادبیات و تحلیل مفهومی انجام شده است. منابع پژوهش شامل مقالات علمی، کتاب های مرجع، اسناد و چارچوب های معتبر مرتبط با سواد، خواندن و نوشتن، سواد دیجیتال، سواد هوش مصنوعی و آموزش ابتدایی بود که پس از طی مراحل شناسایی، غربالگری و ارزیابی، با استفاده از تحلیل مضمون و سنتز مفهومی بررسی شدند. یافته های پژوهش نشان داد که سواد در عصر هوش مصنوعی مولد ماهیتی چندبعدی، پویا و تعاملی یافته و علاوه بر مهارت های پایه خواندن و نوشتن، مستلزم شایستگی هایی نظیر خواندن انتقادی و ارزیابی گرانه محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی، نوشتن هم آفرینانه و هدفمند در تعامل با سامانه های هوشمند، توانایی صورت بندی و هدایت درخواست ها، ارزیابی اعتبار و سوگیری اطلاعات، و برخورداری از عاملیت و مسئولیت پذیری اخلاقی است. بر این اساس، چارچوب نظری پیشنهادی پژوهش، سواد خواندن و نوشتن در دوره ابتدایی را حاصل تعامل میان کودک، متن، فناوری هوشمند و زمینه آموزشی می داند. این چارچوب می تواند مبنایی برای بازنگری در اهداف و برنامه های درسی سوادآموزی، طراحی محیط های یادگیری و توسعه شایستگی های ضروری دانش آموزان دوره ابتدایی در عصر هوش مصنوعی مولد فراهم آورد.