رابطه احساس حقارت با استرس و اضطراب در دانش آموزان مقطع متوسطه با نقش واسطه ای شفقت به خود

امروزه یکی از چالش های مهم در حوزه روانشناسی تربیتی و سلامت روان، افزایش سطح استرس و اضطراب در میان دانش آموزان مقطع متوسطه است. فشارهای تحصیلی، انتظارات اجتماعی و شرایط سنی، اغلب احساس ناکافی بودن و حقارت را در نوجوانان تشدید می کند و زمینه ساز مشکلات روان شناختی متعددی می شود. در این میان، توجه به سازه های محافظتی همچون شفقت به خود می تواند نقش مهمی در کاهش آسیب پذیری روانی و ارتقای بهزیستی ایفا کند. این پژوهش که با هدف «رابطه احساس حقارت با استرس و اضطراب در دانش آموزان مقطع متوسطه با نقش واسطه ای شفقت به خود» انجام گرفته است؛ از نظر روش، توصیفی- پیمایشی از نوع همبستگی با ماهیت کاربردی و از لحاظ زمانی مقطعی می باشد. جامعه آماری این پژوهش شامل همه دانش آموزان متوسطه اصفهان در بهار ۱۴۰۴ است. که تعداد ۴۰۰ نفر به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای به عنوان نمونه آماری انتخاب شد. ابزار اندازه گیری تحقیق، چهار پرسشنامه استاندارد استرس ادراک شده کوهن و همکاران(۱۹۸۳)(PSS)، اضطراب کتل ۴۰ سوالی (CAQ)، احساس حقارت یائو (IFQ) و شفقت به خود نف و همکاران (۲۰۰۳) (SCS_LF) بود که برای اندازه گیری روایی پرسشنامه ها از روش صوری و محتوایی و برای تعیین پایایی آن آلفای کرونباخ محاسبه گردید که مقدار آن برای تمام متغیرها بالاتر از ۰.۷ برآورد گردید. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای Spss۲۷ و Smart Pls۴ انجام شد. برای بررسی نرمال بودن داده ها از آزمون کولموگروف اسمیرنوف و برای آزمون فرضیات از روش معادلات ساختاری استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد در بین دانش آموزان مقطع متوسطه، احساس حقارت پیش بینی کننده استرس و اضطراب دانش آموزان است؛ همچنین احساس حقارت پیش بینی کننده شفقت به خود دانش آموزان می باشد؛ از طرفی شفقت به خود پیش بینی کننده استرس و اضطراب دانش آموزان است. در نهایت نتایج تست سوبل نیز نشان داد که احساس حقارت به واسطه شفقت به خود پیش بینی کننده استرس و اضطراب دانش آموزان است. بر این اساس، تقویت مهارت های شفقت به خود می تواند به عنوان یک راهکار مداخله ای موثر برای کاهش پیامدهای منفی احساس حقارت و ارتقای سلامت روانی دانش آموزان مورد توجه متخصصان تعلیم و تربیت و روانشناسان قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

استرس ، اضطراب ، احساس حقارت ، شفقت به خود ، دانش آموزان مقطع متوسطه