بررسی تطبیقی مفهوم "حضور" در درمان های موج سوم و "حرکت جوهری" ملاصدرا؛ ارائه مدل پیشگیری از گرایش به روابط پرخطر در نوجوانان شهر قم

دوران نوجوانی به دلیل ویژگی های رشدی، بازه ای حساس برای بروز رفتارهای پرخطر محسوب می شود که می تواند حرکت استکمالی فرد را با چالش مواجه سازد. هدف از پژوهش حاضر، آزمون مدل ساختاری رابطه بین کیفیت روابط والد-فرزندی و گرایش به رفتارهای پرخطر با نقش میانجی «حضور» (مبتنی بر روان شناسی موج سوم) و «جهت گیری معنوی» (مبتنی بر حرکت جوهری در حکمت متعالیه) در نوجوانان بود. طرح پژوهش حاضر از نوع توصیفی-همبستگی و مبتنی بر مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) بود. جامعه آماری پژوهش را کلیه نوجوانان پسر ۱۵ تا ۱۸ سال شهر قم در سال ۱۴۰۳ تشکیل دادند. با توجه به تعطیلی مدارس در فصل تابستان و به منظور دستیابی به نمونه ای واقع بینانه در بافت طبیعی زندگی، فرآیند نمونه گیری به صورت محله محور (Community-based) انجام شد. بدین منظور، ۳۸۴ نوجوان با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای از محلات مختلف شهر قم (مناطق برخوردار، نیمه برخوردار و کم برخوردار) انتخاب شدند و در فضاهای عمومی محله ای نظیر کانون های فرهنگی، مساجد و مراکز ورزشی به پرسشنامه های خطرپذیری نوجوانان ایرانی ، پذیرش و عمل-ویرایش دوم ، رابطه والد-فرزندی (PCRS) و جهت گیری معنوی (SOS) پاسخ دادند. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS-۲۶ و AMOS-۲۴ و با بهره گیری از آزمون بوت استرپ برای بررسی نقش میانجی انجام گرفت. نتایج نشان داد که مدل پیشنهادی از برازش مطلوبی با داده های تجربی برخوردار است. اثر مستقیم روابط والد-فرزندی بر رفتارهای پرخطر منفی و معنادار بود (P<۰.۰۱). همچنین، نتایج آزمون بوت استرپ نشان داد که متغیرهای «حضور» و «جهت گیری معنوی» به طور معناداری نقش میانجی را در رابطه بین کیفیت روابط با والدین و کاهش رفتارهای پرخطر ایفا می کنند. به عبارتی، روابط مثبت با والدین از طریق تقویت توانمندی نوجوان برای حضور در لحظه حال و ارتقای جهت گیری معنوی (اشتداد وجودی)، منجر به کاهش تمایل به رفتارهای پرخطر می گردد. افته های این پژوهش تبیین می کند که در بافتار فرهنگی شهر قم، خانواده همچنان به عنوان یک «عامل اعدادی» نقشی اساسی در هدایت حرکت استکمالی نوجوان دارد. نتایج نشان داد که حتی در ایام فراغت تابستان که نظارت نهادهای رسمی آموزشی به حداقل می رسد، پیوندهای عاطفی خانواده از طریق میانجی های درونی (حضور و معنویت) می تواند به عنوان یک سپر حفاظتی در برابر آسیب های اجتماعی عمل کند.

کلیدواژه ها:

: رفتارهای پرخطر ، روابط والد-فرزندی ، حضور ، جهت گیری معنوی ، حکمت متعالیه ، نوجوانان ، نمونه گیری محله محور