بررسی انتقادی نقش هوش مصنوعی مولد در تحول خلاقیت و انگیزش در فرآیند یادگیری

هوش مصنوعی مولد (GenAI) با قابلیت تولید محتوای متنی، تصویری و صوتی، به سرعت در حال تغییر چهره آموزش و پرورش است. این مقاله با رویکردی انتقادی، به بررسی تاثیر این فناوری بر دو سازه حیاتی در فرآیند یادگیری می پردازد: خلاقیت و انگیزش. برخلاف روایت های خوش بینانه اولیه، شواهد پژوهشی اخیر تصویری پیچیده و دوگانه ترسیم می کنند. این بررسی نشان می دهد که هوش مصنوعی مولد می تواند به عنوان یک «ابزار شناختی» قدرتمند، با ارائه بازخورد شخصی سازی شده و گسترش دامنه محرک های خلاق، انگیزش درونی و تفکر واگرا را تقویت کند . با این حال، این پتانسیل به شدت مشروط به عوامل زمینه ای مانند سطح سواد هوش مصنوعی، طراحی آموزشی و نقش تسهیل گر معلم است . یافته های کلیدی نگران کننده شامل «همگن سازی خلاقیت»، «تخلیه شناختی» و خطر وابستگی بیش از حد است که می تواند به تضعیف مهارت های تفکر انتقادی و استقلال فکری منجر شود . این مقاله نتیجه می گیرد که تاثیر هوش مصنوعی مولد بر یادگیری نه یک پیامد جبری، بلکه یک «پدیده مشروط و وابسته به طراحی» است. برای بهره گیری موثر از این فناوری، نیازمند رویکردی «انسان محور» و «انتقادی» هستیم که در آن ابزارهای هوش مصنوعی به عنوان «همیار شناختی» و نه «جایگزین فکر» عمل کنند .

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، خلاقیت ، انگیزش تحصیلی ، تخلیه شناختی ، همگن سازی ، سواد هوش مصنوعی ، نظریه خودتعیین گری.