فراتر از ذهن آگاهی؛ تحلیل انتقادی مدل های سکولار سلامت معنوی از منظر الهیات اسلامی

در دهه های اخیر، رشد چشمگیر مدل های سکولار سلامت معنوی، به ویژه در قالب مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی موجب شده است که این رویکردها به عنوان ابزارهای استاندارد در نظام های سلامت روان وارد شوند. این پژوهش با هدف واکاوی بنیان های انسان شناختی این مدل ها و نقد آن ها از منظر الهیات اسلامی انجام گرفته است. این مطالعه از نوع تحقیقات بنیادی نظری است و با بهره گیری از روش تحلیل محتوای انتقادی، متون کلیدی در هر دو سنت فکری را مورد مقایسه و تحلیل تطبیقی قرار داده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که مدل های سکولار سلامت معنوی با چهار چالش معرفت شناختی و هستی شناختی بنیادین روبه رو هستند: نخست، تقلیل مفهوم سلامت معنوی به سطح بهینه سازی کارکرد روانی و مدیریت استرس؛ دوم، فقدان چارچوبی متعالی برای ارزش گذاری اخلاقی و تمییز خیر و شر؛ سوم، تاکید افراطی بر خودبنیادی و خودمختاری فردی در تعارض با مفاهیم توکل و فنا در سنت الهیاتی اسلام و چهارم، غفلت از بعد اجتماعی و جمعی تجربه معنوی. در مقابل، الهیات اسلامی با تاکید بر فطرت الهی، مراتب سیر تکاملی نفس، غایت قرب الهی و پیوند وثیق میان فرد و جامعه، الگوی جامع تر و غنی تری از سلامت معنوی ارائه می دهد که قادر است به نیازهای عمیق وجودی انسان پاسخ دهد.

کلیدواژه ها:

سلامت معنوی ، ذهن آگاهی سکولار ، الهیات اسلامی ، تحلیل انتقادی ، انسان شناسی دینی