بررسی تاثیر ابزارهای هوش مصنوعی بر یادگیری خودراهبر و انگیزه تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه

گسترش شتابان ابزارهای هوش مصنوعی مولد، از دستیارهای گفت وگومحور تا سامانه های یادگیری تطبیقی، محیط یادگیری دانش آموزان دوره متوسطه را به گونه ای بنیادین دگرگون ساخته است. هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی تاثیر این ابزارها بر دو مولفه کلیدی «یادگیری خودراهبر» و «انگیزه تحصیلی» و همچنین شناسایی عوامل زمینه ای که جهت دهنده این تاثیر هستند، می باشد. روش پژوهش از نوع کیفی و با رویکرد تحلیلی-مروری است؛ بدین صورت که با جستجوی نظام مند در پایگاه های معتبر علمی داخلی و بین المللی و به کارگیری تحلیل مضمونی، یافته های ۳۲ مقاله تجربی و نظری اصیل انتخاب و مورد تفسیر عمیق قرار گرفته است. یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی از طریق ارائه بازخورد فوری، شخصی سازی مسیر یادگیری، و تقویت حس کارآمدی، می تواند به ارتقای خودراهبری و انگیزه درونی دانش آموزان کمک نماید؛ اما در صورت استفاده ناآگاهانه، خطرات جدی از جمله وابستگی شناختی، کاهش تلاش ذهنی مستقل، تضعیف تفکر عمیق، و افت پردازش فراشناختی نیز وجود دارد. مرور نظام مند پژوهش های بین المللی و داخلی حاکی از آن است که تاثیر نهایی این فناوری بیش از آنکه وابسته به خود ابزار باشد، به کیفیت طراحی آموزشی، آگاهی دانش آموز از محدودیت های هوش مصنوعی، و نقش فعال معلم به عنوان تسهیل گر بستگی دارد. همچنین، نابرابری در دسترسی به ابزارهای پیشرفته، شکاف آموزشی موجود را تشدید می کند. در پایان، راهکارهایی عملی برای معلمان، مدیران مدارس و خانواده ها ارائه می شود تا از هوش مصنوعی به عنوان «مکملی برای تقویت یادگیری» بهره گیرند، نه جایگزینی برای فرآیند تفکر و کوشش شخصی دانش آموز.واژگان کلیدی: هوش مصنوعی، یادگیری خودراهبر، انگیزه تحصیلی، آموزش متوسطه، فناوری آموزشی