نقش تفکر انتقادی در استفاده مسئولانه دانش آموزان از هوش مصنوعی

گسترش سریع هوش مصنوعی و به ویژه هوش مصنوعی مولد، تغییرات قابل توجهی در فرایندهای آموزشی و یادگیری ایجاد کرده است. دانش آموزان امروزی می توانند از ابزارهای هوش مصنوعی برای جست وجوی اطلاعات، دریافت توضیح درباره مفاهیم درسی، تولید ایده، حل مسئله، اصلاح نوشته، ترجمه و دریافت بازخورد استفاده کنند. در کنار این فرصت ها، استفاده بدون برنامه و نظارت از هوش مصنوعی می تواند پیامدهایی مانند پذیرش اطلاعات نادرست، وابستگی شناختی، کاهش استقلال فکری، سوگیری اطلاعاتی، نقض حریم خصوصی و تضعیف مهارت های حل مسئله ایجاد کند. ازاین رو، یکی از پیش شرط های اساسی استفاده مسئولانه دانش آموزان از هوش مصنوعی، برخورداری از تفکر انتقادی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش تفکر انتقادی در استفاده مسئولانه دانش آموزان از هوش مصنوعی و با روش مروری تحلیلی انجام شده است. در این پژوهش، منابع علمی و اسناد معتبر مرتبط با تفکر انتقادی، هوش مصنوعی در آموزش، هوش مصنوعی مولد، سواد هوش مصنوعی و اخلاق استفاده از فناوری بررسی و تحلیل شدند. یافته ها نشان دادند که تفکر انتقادی می تواند از طریق تقویت مهارت های تحلیل، ارزیابی، استنباط، تشخیص خطا، بررسی اعتبار منابع، شناسایی سوگیری، خودتنظیمی و تصمیم گیری اخلاقی، دانش آموزان را برای استفاده آگاهانه و مسئولانه از هوش مصنوعی آماده کند. همچنین، شواهد پژوهشی نشان می دهد که هوش مصنوعی مولد دارای ماهیتی دوگانه است؛ از یک سو می تواند فرصت هایی برای تقویت تحلیل، حل مسئله، بازخورد و یادگیری خودراهبر فراهم کند و از سوی دیگر، استفاده بدون هدایت ممکن است به پذیرش منفعلانه پاسخ ها، وابستگی و کاهش عمق پردازش شناختی منجر شود. از منظر تربیتی، بنابراین هدف آموزش نباید صرفا انتقال مهارت کار با ابزارهای هوش مصنوعی باشد، بلکه باید توانایی دانش آموز در پرسشگری، ارزیابی، راستی آزمایی، مقایسه و بازاندیشی درباره خروجی های هوش مصنوعی را نیز توسعه دهد. نتیجه کلی پژوهش نشان می دهد که تفکر انتقادی می تواند نقش یک سازوکار شناختی و اخلاقی را در استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی ایفا کند و لازم است در برنامه های آموزشی مرتبط با سواد هوش مصنوعی مورد توجه جدی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، هوش مصنوعی ، هوش مصنوعی مولد ، دانش آموزان ، سواد هوش مصنوعی ، استفاده مسئولانه ، آموزش.