طراحی الگوی برنامه درسی پاسخگو به نیازهای دانش آموزان با اختلال طیف اوتیسم در مدارس عادی

هدف این پژوهش، طراحی و تبیین یک الگوی مفهومی جامع برای برنامه درسی پاسخگو به نیازهای دانش آموزان با اختلال طیف اوتیسم (ASD) در بستر مدارس عادی و نظام آموزش فراگیر است. با وجود تصویب قوانین جهانی و ملی در حمایت از آموزش تلفیقی، شکاف عمیقی میان سیاست گذاری های کلان و واقعیت های زیسته این دانش آموزان در کلاس های درس مشاهده می شود. برنامه های درسی سنتی که عمدتا بر پایه زبان شفاهی، تعاملات اجتماعی سیال و پردازش شنیداری طراحی شده اند، اغلب به سدی غیرقابل عبور برای مغز اوتیستیک تبدیل می شوند که ماهیتا در پردازش حسی، ارتباط اجتماعی و انعطاف پذیری شناختی متفاوت عمل می کند. این مطالعه با بهره گیری از روش مرور نظام مند روایتی و تحلیل محتوای کیفیپرداخته است. یافته ها نشان می دهد که الگوی مطلوب باید از رویکردهای تک بعدی و نقص مدار فاصله گرفته و به سوی یک «برنامه درسی عصبی-تکثرگرا» (Neurodiverse Curriculum) حرکت کند که در آن، معماری محیط یادگیری، محتوا، روش تدریس و شیوه های ارزشیابی به طور همزمان بازطراحی می شوند.در الگوی پیشنهادی، برنامه درسی به مثابه یک «قیف» سه لایه تصویر می شود: لایه پایه (تنظیم حسی و ایمنی روانی)، لایه میانی (مهارت های ارتباطی-اجتماعی و کارکردهای اجرایی) و لایه فوقانی (مهارت های آکادمیک و علایق خاص). این الگو با تلفیق فلسفه طراحی جهانی برای یادگیری (UDL)، تحلیل رفتار کاربردی (ABA) در بستر طبیعت گرایانه (NDBI) و رویکرد ساختاریافته بصری (TEACCH) شکل گرفته و بر مفاهیمی چون «زمان رهاسازی حسی»، «قراردادهای ارتباطی مبتنی بر علاقه ویژه» و «ارزشیابی روایی-عملکردی» تاکید دارد. نتیجه گیری نهایی نشان می دهد که پاسخگو نمودن برنامه درسی برای اوتیسم، نه تنها یک ضرورت حقوق بشری، بلکه یک نوآوری آموزشی است که کیفیت تدریس را برای تمامی دانش آموزان بهبود می بخشد.

کلیدواژه ها:

اختلال طیف اوتیسم ، برنامه درسی پاسخگو ، مدارس عادی ، آموزش فراگیر ، طراحی جهانی برای یادگیری ، معماری حسی