گردشگری معنوی به مثابه بستری برای هویت یابی فرهنگی: تحلیلی مبتنی بر گزاره های معنوی در عرفان اسلامی

پژوهش حاضر با هدف تبیین نسبت میان گردشگری معنوی و هویت یابی فرهنگی بر پایه گزاره های معنوی عرفان اسلامی انجام شده است. مسئله اصلی آن است که مطالعات موجود در حوزه گردشگری معنوی، علی رغم رشد فزاینده این پدیده در دو دهه اخیر، عمدتا بر رویکردهای جامعه شناختی و اقتصادی متمرکز بوده و از مبانی هستی شناختی و معرفت شناختی معنویت در سنت های دینی غافل مانده اند. این مقاله با روش تحلیل کیفی و با تکیه بر منابع دست اول عرفان اسلامی به ویژه آراء محیی الدین ابن عربی و شارحان مکتب او (قیصری، قونوی) و نیز مرور نظام مند ادبیات معاصر گردشگری معنوی، به تحلیل این پرسش پرداخته است که گزاره هایی چون «عبادت به مثابه تحقق ذات انسانی»، «انسان کامل و اسفار اربعه»، «عین ثابته» و «کشف و شهود» چه تحلیلی از فرآیند هویت یابی فرهنگی در گردشگری معنوی ارائه می دهند. یافته ها نشان می دهد که از منظر عرفان اسلامی، گردشگری معنوی نه یک «فرار» از هویت، بلکه «بازگشت به فطرت» و تحقق استعدادهای نهفته وجودی است. مکان های مقدس و آیین های جمعی در این نگاه «مظاهر تجلی حق» و زمینه ساز «خودشناسی» هستند که به هویت یابی اصیل می انجامد. بر اساس یافته ها، نظریه «اصالت فطری-مواجهه ای» به عنوان چارچوبی نوین برای تحلیل اصالت در گردشگری معنوی ارائه شده است. این مقاله نخستین تلاش نظام مند برای تلفیق مبانی عرفان نظری با مطالعات گردشگری معنوی است.

کلیدواژه ها:

گردشگری معنوی ، عرفان اسلامی ، هویت یابی فرهنگی ، ابن عربی ، انسان کامل ، اصالت معنوی