پراکندگی مکانی و تاریخی مساجد حاشیه شمالی خلیج فارس مبتنی بر منابع و اسناد مکتوب

با توجه به سخت بودن اقلیم در مناطق شمالی خلیج فارس، آثار محدودی از بناهای تاریخی این منطقه باقی مانده است. همچنین در کتاب ها و مقالات اندکی بطور جامع به معرفی و تحلیل بناهای این منطقه پرداخته شده است. این مقاله از طریق مراجعه به متون تاریخ نگاران، حقایق نگاران و سفرنامه نویسان، باستان شناسان و ایران شناسانی که از این بناها دیدن کرده و آن ها را ثبت کرده اند، مساجد تاریخی حاشیه شمالی خلیج فارس را در استان های هرمزگان، بوشهر و خوزستان و حاشیه جنوب استان فارس ثبت و معرفی کرده است. به منظور انجام این پژوهش ابتدا منابع مرتبط جمع آوری و تحلیل محتوای گسترده انجام و موارد فیش برداری شده اند. این مطالب در قالب متنی درآمده و سپس در جداولی یکپارچه و کدگذاری شده است تا از آن طریق به معرفی کالبدی، جای ساخت و استخراج دوره ساخت آن ها پرداخته شود. این مقاله بر آن است که به این سوال پاسخ دهد که مساجد تاریخی در حاشیه شمالی خلیج فارس در اسناد تاریخی کدام ها هستند و در کجا و چه دوره تاریخی ساخته شده اند؟ مطالعات نشان داد که مساجد تاریخی در استان های خوزستان و بوشهر از قرون اولیه اسلامی تا قرن ششم ه.ق. و تا انتهای سلسله تیموریان، مساجد استان هرمزگان در دوره های نزدیک تر و از قرن هفتم ه.ق. و سلسله آق قویونلو تا قاجار و مساجد تاریخی جنوب استان فارس در دوره های اولیه تا زندیه بنا شده اند. این نتیجه گیری بر اساس متون و اسناد تاریخی موجود که تا حد امکان جمع آوری شده اند گرفته شده است، ممکن است بناهای دیگری نیز در این منطقه در گذشته ساخته و تخریب شده باشند که توسط هیچ حقیقت نگاری ثبت و ضبط نشده باشد.

کلیدواژه ها:

مسجد ، معماری ، شمال خلیج فارس ، تاریخ ساخت ، اسناد تاریخی