بررسی نقش فناوری های دیجیتال در تحول مناسک زیارت: مطالعه موردی زیارت حرم امام رضا (ع)

با گسترش فناوری های دیجیتال، تجربه زیارت دستخوش دگرگونی های بنیادین شده است. این پژوهش با هدف بررسی نقش فناوری های دیجیتال در تحول مناسک زیارت و تفسیر زائران از آن، به مطالعه موردی زیارت حرم امام رضا (ع) پرداخته است. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر مردم نگاری است که از طریق مشاهده میدانی و مصاحبه با ۱۱ زائر و ۱۰ مجاور گردآوری داده ها انجام شد. یافته ها نشان می دهد که فناوری های نوین همچون تلفن های هوشمند، اپلیکیشن ها، پلتفرم های مجازی و ابزارهای پرداخت آنلاین، از یک سو موجب تسهیل زیارت، امکان زیارت مجازی و نیابتی، و گسترش مشارکت معنوی زائران شده اند و از سوی دیگر، به بروز تغییراتی در کیفیت و معنای زیارت منجر گردیده اند؛ تغییراتی که شامل فردی شدن دین ورزی، تقویت بعد مصرفی و نمایشی زیارت و اختلال در تمرکز و خلوت زائران است. در نتیجه، زیارت در عصر دیجیتال با نوعی چرخش معنایی مواجه شده که ضمن حفظ هسته سنتی زیارت حضوری، اشکال جدیدی از زیارت مجازی و نیابتی را به عنوان مکمل یا جایگزین پدید آورده است. این وضعیت ضرورت بازاندیشی نهادهای دینی در مدیریت مناسک و بهره گیری سنجیده از فناوری برای تقویت تجربه قدسی را برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

فناوری های دیجیتال ، زیارت مجازی ، زیارت نیابتی ، نذورات آنلاین ، حرم امام رضا (ع)