الگوی «عزم – سلوک – حیات»: یک چارچوب نظری یکپارچه برای تحول معنوی در گردشگری مبتنی بر حکمت اسلامی و علوم شناختی معاصر

هدف: پژوهش حاضر با هدف طراحی و ارائه یک الگوی نظری بومی، نظام مند و قابل سنجش برای تحول معنوی در گردشگری، با تلفیق حکمت عملی عرفان اسلامی و یافته های علوم شناختی و روان شناسی تحول انجام شده است. طرح/روش شناسی: این مطالعه با رویکرد ترکیب نظری مستندمحور انجام شد. فرآیند پژوهش در چهار مرحله صورت پذیرفت: ۱) استخراج مفاهیم کلیدی از متون اصیل اسلامی (قرآن، نهج البلاغه، منازل السائرین)؛ ۲) بازآفرینی و تطبیق این مفاهیم با چارچوب های روان شناسی تحول، علوم اعصاب شناختی و انسان شناسی گردشگری؛ ۳) طراحی ساختار سه مرحله ای الگو با تعریف متغیرهای عملیاتی؛ ۴) اعتبارسنجی اولیه مفهومی از طریق بحث نقادانه چرخه ای با متخصصان و تطبیق با سناریوهای فرضی.یافته ها: الگوی نهایی با عنوان «عزم – سلوک – حیات» ارائه گردید. این الگو تحول معنوی را به مثابه یک فرآیند پویا در سه مرحله مفهوم پردازی می کند: عزم (قصد آگاهانه و آماده سازی شناختی-انگیزشی پیش از سفر)، سلوک (گذر آستانگی مند و تجربه زیسته در حین سفر)، و حیات (ادغام، تثبیت و تجسم تحول در زندگی روزمره). هر مرحله با استنادات قرآنی و روایی مستند، و با شاخص های روان شناختی و مکانیسم های عصبی مرتبط نظریه پردازی شده است.نتیجه گیری: الگوی پیشنهادی نشان می دهد که با بازخوانی نظام مند سنت حکمی اسلام، می توان به چارچوبی نوین برای تئوری پردازی در حوزه گردشگری معنوی و روان شناسی تحول دست یافت. این الگو پلی میان دانش بومی و علوم معاصر ایجاد کرده و نقشه راهی برای پژوهش های تجربی آینده و طراحی برنامه های مداخله ای عملی فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

گردشگری معنوی ، تحول معنوی ، سلوک ، عرفان اسلامی ، نظریه آستانگی ، یادگیری تحول آفرین ، مدل سازی مفهومی ، حیات طیبه