مولفه های اخلاقی نهج البلاغه شالوده ای برای گذار به حکمرانی عادلانه و شفاف در مواجهه با چالش های عصر حاضر

هدف این پژوهش، تبیین و تحلیل مولفه های اخلاقی نهج البلاغه به عنوان شالوده ای مستحکم برای گذار به حکمرانی عادلانه و شفاف در مواجهه با چالش های پیچیده عصر حاضر است. در بستر بحران های اخلاقی و چالش های حکمرانی معاصر که منجر به کاهش اعتماد عمومی و ناکارآمدی ساختارها شده است این مقاله ضرورت رویکردی بومی و عمیق تر از راهکارهای صرفا غربی را برجسته می سازد. مدل مفهومی ارائه شده فرآیند گذار از حکمرانی واکنشی را به سوی حکمرانی آینده نگر اخلاق محور بر پایه آموزه های نهج البلاغه و با بهره گیری از آینده پژوهی، تشریح می کند. روش تحقیق از نوع تحلیل محتوای کیفی سیستماتیک است که با استفاده از کدگذاری، بازمحوری و انتخابی و با تضمین اعتبار از طریق ثبت مسیر تحلیل Audit Trail به بررسی دقیق خطبه ها، نامه ها و حکمت های نهج البلاغه پرداخته است. یافته های پژوهش هفت مولفه اخلاقی کلیدی را شناسایی و تحلیل می کند؛ (۱) حق مداری و حقوق شهروندان (۲) عدالت و انصاف (۳) مسئولیت پذیری و پاسخگویی (۴) تدبیر، خردورزی و آینده نگری (۵) شفافیت و اطلاع رسانی (۶) رعایت حقوق مردم و حفظ کرامت انسانی و (۷) شایسته سالاری و پرهیز از خویشاوندسالاری. نتایج نشان می دهد که این مولفه ها نه تنها دارای پشتوانه نظری غنی هستند بلکه ظرفیت بالایی برای نهادینه سازی تعهدات اخلاقی و سیاستی الزام آور در ساختارها و فرآیندهای حکمرانی دارند. این نهادینه سازی با تاکید بر تغییر فرهنگ سازمانی، آموزش کارگزاران و توسعه سیستم های پاسخگویی می تواند شکاف تحقیقاتی موجود در زمینه فقدان چارچوب تحلیلی یکپارچه برای گذار نظام مند و تبیین سازوکارهای نهادینه سازی تعهدات را پر کند. این پژوهش نهج البلاغه را نه تنها به عنوان یک متن دینی بلکه به عنوان یک منبع غنی از حکمت عملی برای طراحی یک نقشه راه بومی و پایدار برای حکمرانی عادلانه و شفاف در ایران و سایر جوامع اسلامی معرفی می کند.

کلیدواژه ها:

نهج البلاغه ، مولفه های اخلاقی ، حکمرانی عادلانه ، حکمرانی شفاف ، گذار ، نهادینه سازی ، آینده پژوهی