حکمرانی مشارکتی-پاسخگو در نهج البلاغه چهارچوبی برای حکمرانی زیست محیطی و مدیریت بحران آب

بحران های زیست محیطی معاصر به ویژه بحران کمبود آب در ایران نشان دهنده نقش محوری ناکارآمدی الگوهای متعارف حکمرانی در تشدید چالش های زیست محیطی در کنار عوامل اقلیمی، اقتصادی و اجتماعی است. این مقاله با هدف طراحی یک چارچوب مفهومی بومی مبتنی بر آموزه های نهج البلاغه به واکاوی مبانی حکمرانی مشارکتی پاسخگو در اندیشه و سیره امام علی (ع) می پردازد. پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد کتابخانه ای انجام شده و مفاهیم کلیدی مشارکت، پاسخگویی و مسئولیت اخلاقی حاکم در قبال امانت داری منابع طبیعی و حق الناس زیست محیطی از نهج البلاغه استخراج و تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که این مولفه ها سازه های بنیادین حکمرانی مطلوب از منظر اسلامی را تشکیل می دهند. بر اساس این یافته ها مقاله چارچوب مفهومی ارائه می کند که نشان می دهد چگونه به کارگیری این اصول در حکمرانی زیست محیطی و مدیریت بحران آب می تواند از طریق تقویت مشارکت اجتماعی، شفافیت نهادی و استقرار مکانیسم های پاسخگویی به بهبود تصمیم گیری های عمومی و رفع بن بست های فعلی کمک نماید. این چارچوب می تواند به عنوان مبنایی نظری برای سیاست گذاری عمومی و پژوهش های آتی در حوزه حکمرانی محیط زیست و اخلاق اکولوژیک مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

نهج البلاغه ، حکمرانی مشارکتی ، حکمرانی پاسخگو ، حکمرانی زیست محیطی ، بحران آب ، اخلاق اکولوژیک