تحول دیجیتال گمرک هوشمند و سناریوهای پیش روی تجارت خارجی ایران

تحول دیجیتال گمرک به عنوان یکی از ارکان اصلی تسهیل، تجارت در سال های اخیر به کانون توجه سیاست گذاران و پژوهشگران حوزه تجارت خارجی تبدیل شده است. با این حال در کشورهایی مانند ایران مسیر این تحول با عدم قطعیت های نهادی فناورانه و سیاستی همراه است و پیامدهای آن بر آینده تجارت خارجی به صورت نظام مند مورد بررسی قرار نگرفته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل پیامدهای تحول دیجیتال گمرک هوشمند بر آینده تجارت خارجی ایران و تبیین مسیرهای محتمل پیش رو انجام شده است. این پژوهش از نظر روش شناسی کاربردی و مبتنی بر رویکرد آینده پژوهی است. داده های پژوهش از طریق اجرای روش دلفی چند مرحله ای و با مشارکت خبرگان حوزه گمرک، تجارت خارجی و فناوری های دیجیتال گردآوری شده اند. پس از شناسایی و پالایش پیشران های کلیدی، تحلیل داده ها به صورت کیفی انجام شده و مبنای تدوین سناریوهای مفهومی آینده قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که تحول دیجیتال گمرک، صرفا به استقرار فناوری های نوین محدود نمی شود و تحقق پیامدهای مثبت آن برای تجارت خارجی به کیفیت حکمرانی داده، میزان هماهنگی نهادی و توانمندی سرمایه انسانی وابسته است. بر اساس پیشران های شناسایی شده سه سناریوی مفهومی شامل همگرایی هوشمند، دیجیتالی سازی ناپیوسته و قفل شدگی نهادی برای آینده تحول دیجیتال گمرک و تجارت خارجی ایران تدوین شد. این سناریوها نشان می دهند که مسیر پیشروی تجارت خارجی ایران می تواند از بهبود معنادار کارایی و شفافیت تا تداوم چالش های ساختاری در نوسان باشد. نتایج پژوهش تاکید می کند که اتخاذ رویکردی آینده نگر و یکپارچه در سیاست گذاری گمرکی می تواند نقش تعیین کننده ای در ارتقای رقابت پذیری تجارت خارجی ایران ایفا کند. سناریوهای ارائه شده می توانند به عنوان ابزاری تحلیلی برای تصمیم سازی راهبردی در حوزه گمرک و تجارت خارجی مورد استفاده قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

تحول دیجیتال گمرک هوشمند ، تجارت خارجی ، سناریونویسی ، آینده پژوهی