وقف و کارآفرینی: نقش وقف در توسعه اکوسیستم کارآفرینی

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین نقش وقف در توسعه کارآفرینی انجام شد. با توجه به ماهیت موضوع و ضرورت کشف سازوکارهای اثرگذار وقف بر کارآفرینی این مطالعه از نوع پژوهش های کیفی و اکتشافی با رویکرد نظریه پردازی داده بنیاد است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با واقفان، متولیان، موقوفات، کارآفرینان بهره مند از حمایت های وقفی و خبرگان حوزه کارآفرینی جمع آوری شد. نمونه گیری به صورت هدفمند و نظری انجام و تا رسیدن به اشباع مفهومی ادامه یافت. تحلیل داده ها بر اساس فرآیند سه مرحله ای کدگذاری، بازمحوری و انتخابی انجام شد. یافته ها نشان می دهد که وقف به عنوان پدیده ای محوری از طریق تعامل با عوامل علی زمینه ای و مداخله گر، نقش خود را در توسعه کارآفرینی ایفا می کند. ظرفیت های مالی و نهادی وقف، مشروعیت اجتماعی و دینی، انباشت سرمایه اجتماعی و نیاز اکوسیستم کارآفرینی به منابع پایدار مهم ترین عوامل علی در شکل گیری فعالیت های کارآفرینانه هستند. ساختارهای حقوقی و مدیریتی موقوفات، شرایط اقتصادی و فرهنگی جامعه و نگرش عمومی نسبت به وقف و کارآفرینی به عنوان عوامل زمینه ای و شفافیت و پاسخگویی موقوفات، سیاست ها و مقررات حمایتی دولت و سطح تعامل میان کنشگران به عنوان عوامل مداخله گر اثرگذاری وقف را تقویت یا تضعیف می کنند. یافته ها همچنین نشان می دهد که هدایت منابع وقفی به فعالیت های مولد، ایجاد نهادهای واسط حمایتی و توانمندسازی کارآفرینان موجب توسعه پایدار کارآفرینی، کاهش ریسک های کسب و کار، ایجاد ارزش اقتصادی و اجتماعی و تقویت سرمایه اجتماعی می شود. این پژوهش وقف را به عنوان یک نهاد چندبعدی و اثرگذار معرفی می کند که می تواند چرخه ای مثبت از خلق ارزش اقتصادی و اجتماعی و تولید ثروت حلال ایجاد کند. نتایج پژوهش می تواند مبنایی برای طراحی سیاست ها و سازوکارهای اجرایی جهت توسعه کارآفرینی مبتنی بر وقف و نیز فرهنگ سازی در این حوزه باشد.

کلیدواژه ها:

وقف ، کارآفرینی ، توسعه پایدار ، نظریه داده بنیاد ، سرمایه اجتماعی