بازخوانی اخلاق اکولوژیک در نهج البلاغه و الزامات آن برای حکمرانی آینده نگر محیط زیست

بحران های فزاینده زیست محیطی در دهه های اخیر، ناکارآمدی الگوهای متعارف حکمرانی مبتنی بر بهره برداری صرف از منابع طبیعی را آشکار ساخته و ضرورت بازاندیشی اخلاق محور و آینده نگر در سیاستگذاری محیط زیست را برجسته کرده است. در این میان متون دینی - به ویژه نهج البلاغه - ظرفیت های قابل توجهی برای بازتعریف رابطه انسان، طبیعت و قدرت سیاسی دارند. پژوهش حاضر با هدف بازخوانی اخلاق اکولوژیک نهج البلاغه و تبیین الزامات آن برای حکمرانی آینده نگر محیط زیست انجام شده است. روش تحقیق کیفی با رویکرد آینده پژوهانه - تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی خطبه ها، نامه ها و حکمت های منتخب نهج البلاغه است. یافته ها نشان می دهد که اصولی همچون امانت داری انسان در قبال طبیعت، عدالت محیط زیستی، میانه روی و پرهیز از اسراف، دوراندیشی در تصمیم گیری و پاسخگویی و شفافیت شالوده یک نظام اخلاق اکولوژیک علوی را تشکیل می دهند. این اصول در سطح حکمرانی به الزامات نهادی و سیاستی مشخصی مانند توزیع عادلانه منابع، مشارکت ذینفعان، ارزیابی بلندمدت پیامدهای زیست محیطی و توجه به حقوق نسل های آینده منجر می شوند. از منظر آینده پژوهی اخلاق اکولوژیک نهج البلاغه واجد رویکردی ذاتا پیش نگر است که بر پیوند تصمیم های حال با پیامدهای آینده تاکید دارد. نتایج پژوهش نشان می دهد که این چارچوب اخلاقی می تواند مبنایی بومی و پایدار برای طراحی الگوی حکمرانی آینده نگر محیط زیست در مسیر ایران آینده فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

نهج البلاغه ، اخلاق اکولوژیک ، حکمرانی محیط زیست ، آینده پژوهی ، توسعه پایدار