حکمرانی داده محور مبتنی بر هوش مصنوعی تحلیل فرصتها و چالشهای اخلاقی با الهام از نهج البلاغه

در دهه های اخیر گسترش کلان داده ها و پیشرفت های چشمگیر در حوزه هوش مصنوعی و یادگیری ماشین زمینه ساز شکل گیری الگوی نوینی از حکمرانی با عنوان حکمرانی داده محور شده است. در این رویکرد تصمیم گیری های کلان در بخش های عمومی و خصوصی به طور فزاینده ای بر تحلیل داده ها و خروجی مدل های هوشمند استوار می گردد. با وجود مزایای قابل توجه این رویکرد از جمله افزایش کارایی، دقت در تصمیم سازی و کاهش خطاهای انسانی، چالش های اخلاقی متعددی همچون سوگیری الگوریتمی، نقض حریم خصوصی، کاهش شفافیت و تضعیف مسئولیت پذیری انسانی مطرح می شود. این پژوهش با رویکردی تحلیلی مفهومی به بررسی فرصت ها و چالش های اخلاقی حکمرانی داده محور مبتنی بر هوش مصنوعی می پردازد و تلاش می کند با الهام از آموزه های نهج البلاغه چارچوبی اخلاق محور برای بهره گیری مسئولانه از این فناوری ها ارائه دهد. مفاهیمی چون عدالت، امانت داری، پاسخگویی، شفافیت در قدرت و پرهیز از تبعیض که به طور برجسته در نهج البلاغه مورد تاکید قرار گرفته اند به عنوان اصول راهبردی در ارزیابی و هدایت تصمیم گیری های الگوریتمی مورد تحلیل قرار می گیرند. نتایج این مطالعه نشان می دهد که تلفیق اصول اخلاقی نهج البلاغه با فناوری های هوش مصنوعی می تواند به طراحی نظام های حکمرانی هوشمند عادلانه و قابل اعتماد کمک کند و از بروز پیامدهای منفی ناشی از اتکای صرف به تصمیم گیری الگوریتمی جلوگیری نماید. این چارچوب می تواند به عنوان مبنایی نظری برای سیاست گذاری، طراحی سامانه های هوشمند و توسعه حکمرانی تحول آفرین در مسیر ایران آینده مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی داده ، محور هوش مصنوعی ، یادگیری ماشین ، اخلاق ، حکمرانی ، نهج البلاغه ، تصمیم گیری هوشمند