شیوه حکمرانی حکومت با مردم بر مبنای عهدنامه مالک اشتر

عهدنامه امام علی (ع) به مالک اشتر فراتر از یک نامه، تاریخی متنی بنیادین در فلسفه سیاسی اسلام است که چارچوبی اخلاقی نهادی برای حکمرانی مطلوب ترسیم می کند و از آنجا که این پژوهش در دیماه ۱۴۰۴ نگاشته می شود بازگشت به نهج البلاغه را برای حکمرانی حقیقی دولت اسلامی بیش از پیش ضروری می داند. این پژوهش با پرسش از ساختار درونی این سند به روش تحلیل محتوای کیفی و با رویکردی تفسیری به واکاوی نظام مند متن می پردازد. یافته ها نشان می دهد که الگوی حکمرانی در عهدنامه بر محور مفهومی «حکمرانی- امانت» بنا شده و سه رکن اساسی دارد: مشروعیت برآمده از خدمت و امانت داری در برابر خدا و خلق، عدالت توزیعی با اولویت قاطع محرومان به عنوان غایت غایی و معماری پیچیده ای برای مهار قدرت از طریق شبکه ای از نهادها و فرآیندها. این پژوهش ده اصل به هم پیوسته را شناسایی و در قالب مدل حکمرانی عهدنامه ای «MGM» که یک مدل تحلیلی تفسیری مدرن است ارائه می دهد که در بخش روش شناسی تشریح گردید. این مدل تعامل پویا و کنترل متقابل میان اخلاق شخصی حاکم به عنوان موتور (محرکه) و نهادهای مهارکننده و خدمت رسان مشورت، قانون، نظارت، تامین اجتماعی را نشان می دهد. در بخش بحث استدلال می شود که این الگو با تلفیق عقلانیت عملی نهادی و مبانی اخلاقی اعتقادی، متعالی چهارچوبی جامع و بومی ارائه می کند که هم از کاستی های رویکردهای صرفا بوروکراتیک می پرهیزد و هم با معیارهای عدالت خواهانه سازگار است. در پایان پیشنهاداتی کاربردی برای نهادسازی، تربیت مدیران و اصلاح نظام اداری در پرتو این الگو ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

عهدنامه مالک اشتر ، حکمرانی مردمی ، عدالت توزیعی ، اخلاق حکمرانی ، مهار قدرت ، الگوی اسلامی حکمرانی