فرزندآوری از نگاه نهج البلاغه با نگرش تربیتی مسئولیت پذیر و تمدن ساز

در جهان معاصر گفتمان غالب درباره فرزندآوری میان دو رویکرد افراطی کمی گرای سکولار اقتصادی و نفی کننده های اخلاقی آن در نوسان است حال آنکه سیاست های جمعیتی در جوامع اسلامی غالبا فاقد پشتوانه نظری عمیق و معنادار می باشند این پژوهش با هدف پر کردن این خلا نظری و در پاسخ به پرسش های بنیادین درباره فلسفه، اهداف و مسئولیت های فرزندآوری با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به روش کیفی تحلیل محتوا به استخراج الگویی نظام مند از کتاب نهج البلاغه پرداخته است. یافته های تحقیق حاکی از آن است که امام علی (ع) فرزندآوری را در قالب یک پروژه الهی تمدن ساز پنج سطحه مفهوم پردازی می کند. در سطح نخست هستی شناختی فرزند امانت الهی و وسیله آزمون والدین قلمداد می شود. این مبنا، سطح دوم (تربیتی) را شکل می دهد که در آن تربیت کیفی مبتنی بر نامه ۳۱ به مثابه سنگ بنا، بر صرف تولید مثل تقدم دارد. سطح سوم بستر سازی تحقق این تربیت را منوط به زمینه هایی چون همسرگزینی خردمندانه، پرهیز از حماقت و تدبیر معیشت متعادل، پرهیز از فقر تحمیلی می داند. دستیابی به این بسترها هدف غایی سطح چهارم (غایت شناسی) یعنی تولد فرزند صالح با ابعاد چهارگانه دینی، عقلی، اجتماعی و جسمی را ممکن می سازد. در نهایت، در سطح پنجم (تمدن سازی) این فرزند صالح نه دارایی شخصی، بلکه سرمایه اجتماعی و ستون آینده امت معرفی می شود که ماموریت بقای حق را بر عهده دارد. نتایج نشان داد که این تحقیق می تواند الگوی یکپارچه گذاری پارادایمی از حق محوری فردی به مسئولیت پذیری مقدس، از کمیت گرایی به کیفیت طلبی و از نگاه مصرف گرایانه به نگاه تمدن سازانه را ترسیم نماید. این پژوهش پیشنهاد می کند این الگو به عنوان چارچوبی راهبردی برای تدوین سیاست های جمعیتی، اصلاح گفتمان عمومی و تولید محتوای فرهنگی در جوامع اسلامی به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

نهج البلاغه ، فرزندآوری ، الگو ، تربیتی ، خانواده اسلامی ، همسرگزینی