تحلیل اثر عوامل ژئوپلیتیکی بر کارآمدی حکمرانی شهری و تحقق عدالت فضایی مطالعه تطبیقی غرب و شرق استان مازندران

زمینه و هدف تمرکزگرایی در حکمرانی فضایی ایران و نادیده انگاری عوامل ژئوپلیتیک، محلی به بازتولید ناعدالتی های منطقه ای انجامیده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل مکانیسم تعامل عوامل ژئوپلیتیکی کارآمدی حکمرانی شهری و تحقق عدالت فضایی در مقیاس درون استانی و با رویکردی تطبیقی بین شرق و غرب استان مازندران انجام شد. روش این پژوهش از نوع کیفی بوده و با راهبرد نظریه داده بنیاد سیستماتیک اجرا شده است. داده ها از طریق ۲۸ مصاحبه نیمه ساختار یافته عمیق با کنشگران کلیدی، مدیران، برنامه ریزان و فعالان بخش عمومی و خصوصی در دو منطقه شرق و غرب استان گردآوری و با استفاده از فرآیند کدگذاری سه مرحله ای باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. اعتبار و پایایی داده ها با معیارهای چهارگانه لینکلن و گوبا (باورپذیری، انتقال پذیری، اتکا پذیری و تاییدپذیری) مورد سنجش قرار گرفت. یافته ها: تحلیل داده ها منجر به استخراج پنج مضمون نهایی شد: ۱. ساختار متمرکز حکمرانی و تبعیض فضایی سیستماتیک، ۲. فاصله گذاری سیاسی از جغرافیای عینی تا محرومیت ذهنی، ۳. چرخه معیوب توسعه نیافتگی پیرامونی، ۴. شکاف حکمرانی در مواجهه با اقتصاد فصلی، ۵. حکمرانی تطبیقی ضرورتی برای گسست از الگوی متمرکز. مدل پارادایمی نهایی نشان داد که عوامل ژئوپلیتیکی نظیر فاصله از مرکز، پراکندگی سکونتگاه ها و اقتصاد فصلی در بافت یک نظام حکمرانی متمرکز و ناسازگار با ناهمگونی فضایی به صورت نظام مند شکاف عدالت فضایی را در حوزه دسترسی به خدمات پایه در غرب استان بازتولید می کنند. نتیجه گیری: یافته ها حاکی از آن است که شکاف فضایی موجود نه امری تصادفی بلکه برآیند ساختاری یک نظام حکمرانی ناکارآمد در مواجهه با ویژگی های ژئوپلیتیکی خاص مناطق است. راه گسست از این چرخه مستلزم گذار به حکمرانی تطبیقی و زمینه محور از طریق نهادسازی مینی مانند شورای عالی توسعه (غرب)، اصلاح نظام بودجه ریزی مبتنی بر شاخص های ترکیبی و تفویض اختیار واقعی به مدیریت های محلی است. اجرای این راهکار نیازمند عزم سیاسی، مشارکت نهادهای محلی و نظارت مستمر نهادهای مدنی است.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، حکمرانی شهری ، ژئوپلیتیک محلی ، توسعه منطقه ای ، استان مازندران ، نظریه داده بنیاد