بررسی مبنای ضمان در سیره عدالت محوری امام علی(ع) و تاثیر آن بر توسعه قواعد مسئولیت قهری در نظام حقوقی ایران

هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی مبانی و گستره مفهوم ضمان در سیره عدالت محور حضرت امام علی(ع) با استفاده از منابع اسنادی به روش توصیفی-تحلیلی و تاثیر بالقوه این مبنا بر توسعه قواعد مسئولیت قهری در نظام حقوقی ایران است. دین مبین اسلام و به ویژه سیره عملی و فقهی امام علی (ع) سرشار از تعالیمی است که بر جبران خسارت، استیفای حقوق مظلوم و تضمین مسئولیت در قبال افعال زیان بار تاکید دارد. مفهوم ضمان در فقه اسلامی دارای شمول و دامنه ای وسیع تر از صرف تقصیر بوده و در مواردی مبتنی بر ضمان ید و قاعده اتلاف و تسبیب است که تا حدودی با مسئولیت مطلق در نظام های حقوقی مدرن همپوشانی دارد. نتایج این تحقیق نشان می دهد که تاکید امام علی(ع) بر اصل عدالت و رفع ضرر در قضاوت ها و دستورات حکومتی، ایشان مبنایی محکم برای توسعه قواعد مسئولیت قهری فراهم می آورد. این سیره می تواند زمینه ساز گسترش مسئولیت در مواردی مانند ضررهای ناشی از فعالیت های پرخطر یا عدم رعایت احتیاط های عرفی فراتر از الزامات صریح قانونی و به سمت اصول کلی تر جبران خسارت باشد. در نهایت تکیه بر این مبانی موجب تحکیم نظام حقوقی ایران در راستای عدالت فراگیر و حمایت موثر از زیان دیدگان می گردد.

کلیدواژه ها:

ضمان ، مسئولیت قهری ، عدالت ، سیره امام علی (ع) ، قاعده اتلاف و تسبیب