تحول دیجیتال در دانشگاه ها؛ بررسی الزامات شکل گیری آموزش عالی هوشمند و پایدار

تحول دیجیتال در دهه های اخیر به یکی از مهم ترین روندهای اثرگذار بر ساختار، عملکرد و آینده نظام های آموزش عالی تبدیل شده است. گسترش فناوری های ابری، هوش مصنوعی، کلان داده، اینترنت اشیا، سامانه های مدیریت یادگیری، تحلیل یادگیری و محیط های آموزشی مجازی، دانشگاه ها را با فرصت ها و چالش های جدیدی مواجه ساخته است. تحول دیجیتال در آموزش عالی را نمی توان صرفا معادل استفاده از رایانه، آموزش مجازی یا تبدیل اسناد کاغذی به فایل های الکترونیکی دانست؛ بلکه این تحول فرایندی سازمانی و راهبردی است که در آن فناوری های دیجیتال با بازطراحی فرایندهای آموزشی، پژوهشی، مدیریتی و خدماتی، فرهنگ سازمانی و الگوهای ارتباط دانشگاه با دانشجویان و جامعه تلفیق می شوند. شواهد پژوهشی نیز نشان می دهد که رویکردهای تحول دیجیتال در موسسات آموزش عالی هنوز در بسیاری از موارد پراکنده و فاقد نگاه جامع بوده اند.هدف مقاله حاضر بررسی الزامات شکل گیری آموزش عالی هوشمند و پایدار با تاکید بر نقش زیرساخت های دیجیتال، حکمرانی داده، شایستگی دیجیتال اعضای هیئت علمی و کارکنان، بازطراحی برنامه های درسی، هوش مصنوعی، امنیت و حریم خصوصی، عدالت دیجیتال، فرهنگ سازمانی، مدیریت تغییر و پایداری اقتصادی و زیست محیطی است. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسناد و مرور منابع علمی و گزارش های معتبر بین المللی است. یافته های تحلیلی نشان می دهد که تحقق دانشگاه هوشمند نیازمند هم زمانی چند مولفه است و سرمایه گذاری صرف در تجهیزات و نرم افزار بدون اصلاح فرایندها، توانمندسازی نیروی انسانی و ایجاد سازوکارهای حکمرانی دیجیتال نمی تواند به تحول پایدار منجر شود. همچنین، استفاده از فناوری باید متناسب با اهداف آموزشی، نیازهای یادگیرندگان و الزامات عدالت و کیفیت صورت گیرد؛ زیرا شواهد یونسکو نشان می دهد که اثر فناوری آموزشی به زمینه، کیفیت اجرا، دسترسی و آمادگی کاربران وابسته می باشد.

کلیدواژه ها:

تحول دیجیتال ، آموزش عالی هوشمند ، دانشگاه هوشمند ، پایداری ، هوش مصنوعی ، حکمرانی داده ، شایستگی دیجیتال ، آموزش عالی.