بررسی هماهنگی بین واحدهای عملیات، کارشناسی و پیشگیری آتش نشانی اراک در مدیریت حوادث بزرگ: رویکردی سیستمی به بهبود فرماندهی حادثه

زمینه و هدف: مدیریت حوادث بزرگ آتش سوزی نیازمند هماهنگی نظام مند بین واحدهای مختلف سازمان آتش نشانی نظیر عملیات، کارشناسی و پیشگیری است. نبود هماهنگی موثر بین این واحدها می تواند به تاخیر در پاسخ دهی، اتخاذ تصمیمات ناهماهنگ، اتلاف منابع و در نهایت افزایش خسارات و تلفات منجر شود. کلان شهر اراک به دلیل وجود اماکن پرخطر صنعتی، بافت فرسوده، کاربری های مختلط و محدودیت منابع، نیازمند نظام هماهنگی بین بخشی کارآمد در مدیریت حوادث بزرگ است. این پژوهش با هدف اصلی بررسی هماهنگی بین واحدهای عملیات، کارشناسی و پیشگیری سازمان آتش نشانی اراک در مدیریت حوادث بزرگ و ارائه مدل ارتباطی بهبودیافته طراحی و اجرا شده است.روش پژوهش: این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی است که با رویکردی آمیخته (کمی-کیفی) انجام شده است. جامعه آماری شامل کلیه کارکنان سازمان آتش نشانی اراک در سه واحد عملیات، کارشناسی و پیشگیری بود. نمونه گیری به روش طبقه ای تصادفی انجام شد و ۱۸۰ نفر از کارکنان در بخش کمی و ۲۵ نفر از مدیران و فرماندهان در بخش کیفی مشارکت کردند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه محقق ساخته سنجش هماهنگی بین بخشی (با پایایی آلفای کرونباخ ۰.۸۹ در چهار بعد ارتباطات، هماهنگی، اعتماد و اشتراک اطلاعات)، چک لیست ارزیابی عملکرد حادثه بر اساس مدل ICS، مصاحبه نیمه ساختاریافته و تحلیل اسناد عملیاتی بود. برای تحلیل داده ها از آزمون های آماری توصیفی و استنباطی (ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه، تحلیل واریانس) و تحلیل مضمون استفاده شد.یافته ها: نتایج نشان داد که میانگین نمره هماهنگی بین بخشی در سازمان آتش نشانی اراک ۲.۹ از ۵ بود که پایین تر از حد مطلوب ارزیابی می شود. بیشترین ضعف در بعد «اشتراک اطلاعات» (میانگین ۲.۴) و کمترین ضعف در بعد «اعتماد بین بخشی» (میانگین ۳.۴) مشاهده شد. تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که متغیرهای «ارتباطات موثر» (β=۰.۳۸)، «اشتراک اطلاعات» (β=۰.۳۲) و «اعتماد بین بخشی» (β=۰.۲۷) پیش بینی کننده های معنادار هماهنگی در مدیریت حوادث بزرگ هستند (p < ۰.۰۱). نتایج تحلیل همبستگی نشان داد که بین سطح هماهنگی بین بخشی و زمان پاسخ دهی کل در حوادث بزرگ، رابطه معکوس و معناداری وجود دارد (r = -۰.۵۴، p < ۰.۰۱). همچنین نتایج نشان داد که ۶۸ درصد از فرماندهان عملیات، نبود سیستم فرماندهی حادثه (ICS) منسجم را مهم ترین چالش هماهنگی دانسته اند. تحلیل اسناد ۱۵ حادثه بزرگ پنج ساله نشان داد که در ۷۳ درصد موارد، تاخیر در هماهنگی بین واحدها باعث افزایش زمان عملیات شده است.نتیجه گیری: هماهنگی بین واحدهای عملیات، کارشناسی و پیشگیری سازمان آتش نشانی اراک در مدیریت حوادث بزرگ در وضعیت مطلوبی قرار ندارد و نیازمند اصلاحات ساختاری و فرآیندی است. پیشنهاد می شود سازمان آتش نشانی اراک با استقرار سیستم فرماندهی حادثه (ICS)، ایجاد مرکز عملیات یکپارچه (EOC)، تدوین پروتکل های ارتباطی بین بخشی، برگزاری مانورهای مشترک و استقرار سامانه های اطلاعاتی یکپارچه، هماهنگی بین واحدها را بهبود بخشد. همچنین تقویت فرهنگ کار تیمی، آموزش فرماندهان در زمینه مدیریت بحران و ایجاد ساختار سازمانی ماتریسی می تواند به بهبود هماهنگی کمک کند.

کلیدواژه ها:

هماهنگی بین بخشی ، مدیریت حادثه ، سیستم فرماندهی حادثه (ICS) ، آتش نشانی اراک ، عملیات ، کارشناسی ، پیشگیری ، حوادث بزرگ