طراحی فضاهای پیاده و مسیرهای دوچرخه با رویکرد انسان محور؛ تاثیر سازماندهی کالبدی و معماری فضا بر کیفیت محیط شهری

در بسیاری از شهرها، طراحی معابر با اولویت حرکت خودرو انجام شده و مسیرهای پیاده و دوچرخه به عنوان عناصر فرعی شبکه حمل ونقل در نظر گرفته شده اند. این رویکرد علاوه بر افزایش وابستگی به خودرو، موجب کاهش ایمنی عابران، گسستگی مسیرهای پیاده، کاهش سرزندگی فضاهای عمومی و کاهش کیفیت تعاملات اجتماعی شده است. در چنین شرایطی، معماری و طراحی شهری می توانند با بازتعریف رابطه میان انسان، فضای ساخته شده و شبکه های حرکتی، زمینه شکل گیری محیط هایی ایمن، خوانا، دسترس پذیر و انسان محور را فراهم کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تبیین نقش سازماندهی کالبدی و معماری فضا در طراحی مسیرهای پیاده و دوچرخه با رویکرد انسان محور انجام می شود. در این پژوهش، عواملی همچون تناسب و ابعاد مسیرها، پیوستگی شبکه حرکتی، کیفیت کف سازی، طراحی مبلمان شهری، نورپردازی، پوشش گیاهی، سایه اندازی، آسایش اقلیمی، امنیت، خوانایی مسیر، ارتباط با جداره های معماری و دسترسی به کاربری های پیرامونی مورد توجه قرار می گیرند. همچنین رابطه میان کیفیت کالبدی این فضاها و شاخص هایی همچون رضایت کاربران، حضورپذیری، تعاملات اجتماعی و کیفیت کلی محیط شهری بررسی می شود. رویکرد انسان محور در این پژوهش بر این اصل استوار است که فضای شهری باید علاوه بر تامین امکان جابه جایی، نیازهای جسمی، ادراکی و اجتماعی کاربران را نیز پاسخ دهد. بر این اساس، مسیر پیاده و دوچرخه صرفا یک فضای عبوری نیست، بلکه بخشی از ساختار معماری و اجتماعی شهر محسوب می شود که می تواند زمینه ای برای حرکت، مکث، تعامل، فعالیت اجتماعی و شکل گیری حس تعلق به مکان فراهم کند. نتایج مورد انتظار پژوهش نشان می دهد که طراحی یکپارچه مسیرهای پیاده و دوچرخه با ساختمان ها، فضاهای عمومی و کاربری های پیرامونی می تواند ضمن افزایش کیفیت محیط شهری، به کاهش وابستگی به خودرو، ارتقای سلامت و امنیت شهروندان و افزایش سرزندگی فضاهای شهری کمک کند. از این منظر، توجه به مقیاس انسانی و کیفیت معماری فضاهای حرکتی می تواند یکی از راهکارهای موثر در دستیابی به شهرهای پایدار و انسان محور باشد.

کلیدواژه ها:

معماری فضاهای شهری ، طراحی انسان محور ، مسیرهای پیاده ، مسیرهای دوچرخه ، سازماندهی کالبدی ، کیفیت محیط شهری ، طراحی شهری.