بررسی اثرات جایگزینی ناوگان بر رضایت شهروندان، دسترسی پذیری، بی نظمی حمل ونقل شهری و عدالت فضایی در محله های کم برخوردار

حمل ونقل عمومی یکی از مهم ترین عناصر ساختار فضایی و اجتماعی شهرهاست و کیفیت آن تاثیر مستقیمی بر نحوه دسترسی شهروندان به فرصت های اقتصادی، اجتماعی، آموزشی، درمانی و فرهنگی دارد. این موضوع در محله های کم برخوردار اهمیت بیشتری پیدا می کند؛ زیرا ساکنان این مناطق معمولا وابستگی بیشتری به سیستم حمل ونقل عمومی دارند و از گزینه های جایگزین، به ویژه خودروی شخصی، کمتر برخوردارند. جایگزینی ناوگان فرسوده با ناوگان جدید، از مهم ترین سیاست های مدیریت حمل ونقل شهری برای ارتقای کیفیت خدمات محسوب می شود؛ پژوهش حاضر با روش کتابخانه ای و رویکرد توصیفی تحلیلی به بررسی ارتباط میان جایگزینی ناوگان و چهار مولفه اصلی شامل رضایت شهروندان، دسترسی پذیری، بی نظمی حمل ونقل شهری و عدالت فضایی در محله های کم برخوردار می پردازد. بررسی ادبیات نظری نشان می دهد که کیفیت ناوگان، قابلیت اطمینان و نظم حرکت از عوامل مهم شکل دهنده به رضایت کاربران حمل ونقل عمومی هستند. نتایج این بررسی نشان می دهد که جایگزینی ناوگان می تواند از طریق کاهش خرابی، افزایش قابلیت اطمینان، بهبود راحتی و ایمنی، کاهش زمان انتظار و ارتقای کیفیت سفر، رضایت شهروندان را افزایش دهد. همچنین در صورتی که ناوگان جدید به صورت هدفمند در خطوط و محله های کم برخوردار مستقر شود، می تواند به کاهش شکاف فضایی در دسترسی به خدمات شهری کمک کند. با این حال، نوسازی ناوگان به تنهایی تضمین کننده عدالت فضایی نیست و باید همراه با اصلاح برنامه حرکت، کنترل سرفاصله، بهبود ایستگاه ها، دسترس پذیرسازی برای افراد کم توان و مشارکت ساکنان محله ها انجام شود. بر این اساس، پیشنهاد می شود معیار تخصیص ناوگان جدید از سن خودرو فراتر رفته و شاخص هایی همچون میزان محرومیت اجتماعی، وابستگی خانوارها به حمل ونقل عمومی، میزان بی نظمی، سطح دسترسی به خدمات و رضایت شهروندان را نیز دربرگیرد.

کلیدواژه ها:

جایگزینی ناوگان ، حمل ونقل عمومی ، رضایت شهروندان ، دسترسی پذیری ، بی نظمی حمل ونقل ، عدالت فضایی ، محله های کم برخوردار ، محرومیت حمل ونقلی.