نوسازی ناوگان حمل ونقل شهری در شهرهای بندری و گرمسیر

فرسودگی زودهنگام ناوگان حمل ونقل عمومی در شهرهای بندری و گرمسیر، پدیده ای چندبعدی است که از برهم کنش دو دسته عامل ناشی می شود: از یک سو اقلیم سخت ساحلی با رطوبت نسبی بالا، شوره زدگی نمک دریا و دماهای شدید تابستانی، و از سوی دیگر ضعف ساختاری در الگوهای تامین مالی، حسابداری دارایی و نگهداشت ناوگان در شهرداری ها. پرسش اصلی این پژوهش کتابخانه ای آن است که اقلیم مرطوب و گرم چگونه فرایند استهلاک ناوگان شهری را در سه لایه ساختاری (بدنه و شاسی)، انرژی (باتری و سیستم های برقی و سرمایشی) و مکانیکی (لاستیک، تعلیق و ترمز) تسریع می کند و چه سازوکارهای فنی، مالی و حکمرانی می تواند نوسازی پایدار ناوگان را در چنین شهرهایی ممکن سازد. روش پژوهش، مرور اسنادی و تحلیل محتوای کیفی ادبیات فارسی و بین المللی مرتبط، همراه با مطالعه تطبیقی تجربه شهرهای ساحلی جهان است. یافته های پژوهش در چهار محور قابل جمع بندی است: نخست، محیط ساحلی با یون های کلرید و سیکل مرطوب شدن و خشک شدن، سرعت خوردگی الکتروشیمیایی بدنه و شاسی را چند برابر مناطق خشک داخلی بالا می برد و ناوگان بندری را عملا در رده خوردگی بسیار شدید (C۵-M) طبقه بندی استاندارد ISO ۱۲۹۴۴ قرار می دهد. دوم، دمای بالای محیط، عمر باتری ها، مدارات الکترونیکی و سیستم سرمایشی کابین را کوتاه می کند و مصرف انرژی ناوگان را تا حدود یک چهارم افزایش می دهد (NREL، ۲۰۲۱؛ دهقانی، ۱۳۹۸: ۵۶). سوم، تحلیل هزینه چرخه عمر نشان می دهد در شهرهای ساحلی، نقطه بهینه جایگزینی ناوگان زودتر از عمر اسمی فرامی رسد و ادامه نگهداشت ناوگان فرسوده پس از این نقطه، به دلیل هزینه های پنهان توقف غیربرنامه ای، اقتصادی نیست. چهارم، تجربه تطبیقی (سنگاپور، شنتزن، دبی و ممبئی) نشان می دهد نوسازی پایدار تنها با ترکیب سه عنصر «هدف کمی بلندمدت»، «منبع مالی اختصاصی و پایدار» و «استاندارد فنی اقلیمی محور در اسناد تدارکاتی» محقق می شود. بر این اساس، مقاله الگوی چهارلایه ای (فنی، مالی، حکمرانی) اجتماعی برای نوسازی ناوگان بندرعباس پیشنهاد می کند که نقشه راه ده ساله اجرایی آن نیز ترسیم شده است.

کلیدواژه ها:

نوسازی ناوگان ، حمل ونقل عمومی ، شهرهای بندری ، خوردگی ، اقلیم گرمسیر ، تامین مالی ، بندرعباس.