تحلیل روند توسعه کالبدی و افقی شهر اراک و ارائه راهبردهای کنترل آن با رویکرد رشد هوشمند شهری

توسعه کالبدی و افقی شهرها، یکی از چالش های اساسی نظام برنامه ریزی شهری در ایران محسوب می شود. کلانشهر اراک با گسترش نامتوازن و بی قاعده در دهه های اخیر، به عنوان نمونه ای بارز از توسعه افقی و پراکنده روی شهری شناخته می شود. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از مدل تحلیل SWOT و مطالعات اسنادی، به تحلیل روند توسعه کالبدی و افقی شهر اراک پرداخته و راهبردهای کنترل آن را با رویکرد رشد هوشمند شهری ارائه می دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که اراک که از ابتدا به عنوان شهر ساخته شده بود، با رشد صنعتی و افزایش جمعیت، نتوانست همگام با این تحولات توسعه یابد و به دلیل بی برنامگی و نبود مدیریت درست، به شکل نامتوازن و ناهمگون گسترش یافته است. طرح جامع جدید اراک با افق ۱۴۱۰ و جمعیت ۶۵۳ هزار نفر، مساحت شهر را به ۶۷۰۰ هکتار افزایش داده است، اما ضعف های جدی از جمله تاخیر ۶ ساله در تصویب، عدم انطباق ضوابط تراکمی با واقعیت های شهر، وابستگی شدید تراکم به عرض معبر، کاهش طبقات در پهنه ها و کاهش محسوس صدور پروانه های ساختمانی، تحقق اهداف توسعه متوازن را با چالش مواجه ساخته است. نتایج تحقیق نشان می دهد که مهم ترین شاخص رشد هوشمند در توسعه شهری اراک، شاخص کالبدی-کاربری اراضی است و راهبردهای کنترل توسعه افقی شامل: توسعه متوازن با بهره گیری از ظرفیت مناطق الحاقی (زعفرانیه، سنجان، کرهرود)، اصلاح ضوابط تراکمی، بازآفرینی بافت های فرسوده، توسعه حمل ونقل عمومی محور و تقویت ساختارهای نهادی است.

کلیدواژه ها:

توسعه کالبدی ، رشد هوشمند شهری ، توسعه افقی ، اراک ، طرح جامع شهری