طراحی چارچوب مدیریت ریسک و ارزیابی تاب آوری زیرساخت های خدمات شهری در برابر بحران های طبیعی با رویکرد زمین شناسی شهری

شهرهای ایران به دلیل موقعیت خاص زمین ساختاری خود، همواره در معرض طیف گسترده ای از مخاطرات طبیعی نظیر زلزله، سیل، طوفان، فرونشست زمین و خشکسالی قرار دارند و این واقعیت جغرافیایی، ضرورت تدوین نظام مند مدیریت ریسک و ارزیابی تاب آوری زیرساخت های شهری را به یکی از اولویت های اساسی مدیریت شهری تبدیل کرده است. زیرساخت های خدمات شهری شامل بوستان ها، معابر، پیاده روها، شبکه های روشنایی، تاسیسات آب و فاضلاب، پل های عابر، ایستگاه های آتش نشانی و سایر تاسیسات خدماتی، به دلیل گستردگی، تنوع و تاثیر مستقیم بر کیفیت زندگی روزمره شهروندان، یکی از آسیب پذیرترین بخش های شهری محسوب می شوند با این حال بسیاری از شهرداری های کشور فاقد یک نظام سیستماتیک برای مدیریت ریسک و ارزیابی تاب آوری این زیرساخت ها هستند و اقدامات انجام شده غالبا واکنشی، پراکنده و فاقد تحلیل علمی مبتنی بر داده های زمین شناسی است. این مقاله با هدف تدوین یک چارچوب عملیاتی و گام به گام برای مدیریت ریسک و ارزیابی تاب آوری زیرساخت های خدمات شهری در برابر بحران های طبیعی با بهره گیری از داده ها و روش های زمین شناسی شهری ارائه شده است. چارچوب پیشنهادی با تلفیق اصول مدیریت ریسک و دانش زمین شناسی شهری در هفت گام اصلی شامل جمع آوری و یکپارچه سازی داده های زمین شناسی، شناسایی و دسته بندی زیرساخت ها، تحلیل هم پوشانی، ارزیابی آسیب پذیری، اولویت بندی زیرساخت های بحرانی، تدوین برنامه های مدیریت بحران و پاسخگویی سریع، و پایش و به روزرسانی دوره ای تدوین شده است. خروجی نهایی مقاله یک دفترچه راهنمای جامع برای اداره برنامه ریزی و ارزیابی خدمات شهری است که شامل دستورالعمل های جمع آوری داده ها، روش شناسی تحلیل هم پوشانی، چک لیست ارزیابی آسیب پذیری، جدول اولویت بندی، الگوی برنامه های مدیریت بحران و فرم پایش دوره ای می باشد. یافته های دو مطالعه موردی واقعی نشان می دهد که با استقرار این چارچوب، شناسایی و مقاوم سازی زیرساخت های بحرانی تا شصت درصد افزایش، زمان واکنش به بحران تا پنجاه درصد کاهش و خسارات جانی و مالی ناشی از بحران های طبیعی تا چهل درصد کاهش می یابد.

کلیدواژه ها:

مدیریت ریسک شهری ، تاب آوری زیرساخت ها ، زمین شناسی شهری ، تحلیل هم پوشانی