تاثیر مشوق های تعرفه ای گمرکی بر کیفیت گزارشگری مالی واحدهای تجاری با رویکرد تحلیل ریسک

مشوق های تعرفه ای گمرکی نظیر معافیت های حقوق ورودی و ترجیحات تعرفه ای، از مهم ترین ابزارهای سیاستی برای حمایت از تولید داخلی و جذب سرمایه گذاری خارجی محسوب می شوند؛ با این حال، تاثیر این مشوق ها بر رفتار گزارشگری مالی واحدهای تجاری، کمتر مورد توجه پژوهشگران حسابداری قرار گرفته است. این پژوهش با هدف شناسایی و تبیین سازوکار تاثیرگذاری مشوق های تعرفه ای گمرکی بر کیفیت گزارشگری مالی (با تاکید بر کیفیت اقلام تعهدی و مدیریت سود) و ارائه ی الگوی تحلیل مخاطره برای ارزیابی این تاثیر، به روش تحلیل محتوای کیفی و مطالعه ی تطبیقی استانداردهای حسابداری با مقررات گمرکی (مواد ۱۴ و ۱۵ قانون امور گمرکی) انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که مشوق های تعرفه ای از سه کانال اصلی بر کیفیت گزارشگری مالی اثر می گذارند: نخست، کاهش هزینه ی تمام شده ی کالا و افزایش حاشیه ی سود ناخالص که انگیزه ی مدیریت سود از طریق برآوردهای هزینه را تشدید می کند؛ دوم، ایجاد پیچیدگی در شناسایی درآمد به دلیل شرایط و شروط ضمنی معافیت ها که به افزایش قضاوت های مدیریتی در تفکیک درآمدهای عملیاتی از غیرعملیاتی می انجامد؛ و سوم، افزایش مخاطره ی حسابرسی به دلیل نبود رویه ی واحد برای افشای تاثیر معافیت ها در صورت های مالی. الگوی پیشنهادی این پژوهش، یک ماتریس چهارخانه ای مبتنی بر «سطح مخاطره ی مدیریت سود» و «سطح شفافیت افشای معافیت ها» است که می تواند به عنوان ابزار غربالگری توسط حسابرسان مستقل و بازرسان مالیاتی مورد استفاده قرار گیرد. نتیجه آنکه طراحی مشوق های تعرفه ای بدون توجه به پیامدهای رفتاری آن بر گزارشگری مالی، می تواند به کاهش کیفیت سود و افزایش هزینه ی نمایندگی بینجامد و ضروری است که سیاست گذاران گمرکی، الزامات افشای مرتبط با این مشوق ها را در استانداردهای حسابداری ادغام نمایند.

کلیدواژه ها:

مشوق های تعرفه ای گمرکی ، گزارشگری مالی ، مدیریت سود ، حسابداری ، تحلیل ریسک